Денис Гордеев. Каçма (повесть)

■ 2010-07-26 22:21:51 :: 293 Просмотрено

Денис Гордеевăн «Каçма» повеçне чунçӳреве тухас умĕн электронлама пуçларăм. Чунçӳрев вăрăм терĕм, вăхăта ирттермелле тенĕ пек мĕнле те пулин хайлав электронлатма шутларăм. Валентина Элпин тепĕр повеçне малтан çула илесшĕнччĕ, кайран вара шухăша улăштартăм — Денис Гордеевăн хайлавне илес терĕм. Çула тухас кун умĕн кĕнекене ӳкертĕм (кĕнекери пĕрремĕш повеçне маларах кĕртсеччĕ — вăл ман кăмăла кайнăччĕ), пĕр пайне (пысăкраххине) сканерларăм, хамăн тетелбука кĕртрĕм. Çул çинче йăнăшсем тӳрлетĕп терĕм, вулăп терĕм. Унта вара ун валли вăхăт пулмарĕ — Слакпуçра çеç пĕрремĕш сыпăкне кăшт вулама май тупăнчĕ.
Хайхи нумай пулмасть Шупашкара кайса килмеллеччĕ те тетелбука çула илтĕм — текста тӳрлетсе пытăм. Вуланă çемĕн килĕше пуçларĕ. Сăмах ăсти сăмах ăстиех çав! Шупашкартан Чулхулана таврăннă май та кино пăхмарăм — «Каçма» повеçе вуланă май текста тӳрлетсе пытăм. Çул вăрăмми туйăнмарĕ те. Ĕнер таврăннă хыççăн та çав хайлавпах лартăм — вуласа тухасси кăшт кăна юлнăччĕ. Паян вара тӳрлетсе-вуласа пĕтертĕм.
Ĕнер ман хайлав пирки пĕр шухăшччĕ (вуласа тухманччĕ те), паян вара — урăхла. Ĕнер ман ку хайлав пирки мĕн калас килетчĕ? Çыравçă «Каçмара» совет самани вăхăтри салтак хĕсметĕнчи пурнăçа питленĕ тейĕттĕм. Тӳрех калам — хайлава 1987-1989 çулсенче çырнă. Шăп та лăп совет самани арканас вăхăтра. Эпĕ вăл çулсенче 10-12 çулсенчи ача кăна пулнă... Автор вара хĕсметре пулса иртекен тӳнтерлĕхсене уçса пама тăрăшнă. (Кам асаилĕвне пăхса çырнă-ши ĕнтĕ? Вăл вăхăтра Денис Гордеева пĕр 50 çул пулнă пулĕ...) Кунта салтаксем эрех ĕçни те, эрехне туянассишĕн чеенленни те, салтак пурнăçне ниме хуманни те, тата ытти те пур. Эп хам салтака кайман та унти пурнăç мĕнлине пĕлместĕп. ДМБ кино пурччĕ — шăп çавăнти пек сăнласа панă.
Паян вара пач урăхла шухăш — хайлавра автор çын тӳсĕмлĕхне уçса панă. Тĕп харкамçа пурнăç мĕнле кăна авмасть пулĕ... Ашшĕ-амăшĕ ăна пĕчĕкле пăрахса хăварать, ачан вара тăванĕсем патĕнче ӳсме тивет. Хĕсметри тĕрĕсмарлăха тӳссе ирттерет, виçĕ çул хушшинче хăйĕн чунри çынлăхне çухатмасть: сысна пăхма хушсан пăхать, юр чавма хушсан чавать. Тӳсет. Пĕр хĕсметри тĕрĕсмарлăх çеç чунне пăлхантарать. Çартан таврăнсан вара, юлташла çӳренĕскерсем пĕтĕм ĕмĕтне татса хунă хыççăн та чăтать. Ĕçке ермест, хăйĕн çине алă хумасть.
Çав вăхăтрах, ун çине персе аннă пур хĕн-хура тӳснĕшĕн, ăна пурнăçĕ çăмăллăх та кӳрет — тăванĕсем ăна хăйĕн тăван ачине пек пăхса ӳстереççĕ, усалсен аллине лекесрен пурнăç ăна сыхласах пырать, ăна пулăшакансем те тупăнсах пыраççĕ (ырă туни ырăпах таврăнать), хăй юратнă хĕрĕпе чăн-чăн юратăва тутанать. Хайлав вĕçĕнче те харкамçă çак улшăнуллă пурнăçра çухалса каймасса автор систерет — вăл пурнăçри хăйĕн вырăнне Музăпа юнашар тупать.
Хайлава вуланă çемĕн харкамçăн юратăвĕ питĕ те çыпăçуллă пычĕ. Эп иккелене те пуçланăччĕ — тен чăнах та телейпе вĕçленĕ-ши тесе. Веркки ăна улталанине автор çиччас пĕлтерĕ тесех тăтăм. Пĕлтермест те пĕлтермест. Повесть вĕçнелле çеç драма текенни сисĕне пуçларĕ — чи тутлине автор хайлав вĕçне хăварнă иккен (пĕлтерместĕп — хăвар вуласа пĕлĕр). Чăн та, драмăсăр хайлав маншăн, хута пустуй варалани çеç. Çапла, повесть тăршшĕпех Верккапа харкамçăн пурнăçĕ тип-тикĕссĕн пынă пулсан, хайлав хаклавĕ ман самай начар пулĕччĕ. Чуна пăлхатаканни кирлĕ çав. Вара хайлав хакĕ те ӳсет. Харкамçăпа пĕрле пăшăрханас килет. (Хальхи вырăсла фэнтези хайлавсене вулан та чунра нимĕн те юлмасть — пурте вĕсен çыпăçуллă, пĕтĕмпех вĕсен лайăх. Пĕр усалпа кĕрешеççĕ çеç.). Хайлавĕ вĕçленессе телейлĕ вĕçленет — Клим Музăпа пĕрле юлать. Денис Гордеевăн «Çич çунатлă куракĕнче» те çаплаччĕ — пĕчĕк Алик пурнăçра вырăн шыраса мĕн кăна курмасть пулĕ. Вăл шутра юлташне чĕрĕлле çунтарса янине те. Çавах та вĕçенче хăйĕн вырăнне тупатех Серинкка çумĕнче. «Каçмара» та çавах.
Хайлавра сисчевлĕх саманчĕсем пур, анчах та хăш-пĕр çĕртре ытлашши çырни те пур. Ак, Кабанов хăйен пирки эп хам вилĕмпе вилместĕп тесе пĕлтерет. Паллă ĕнтĕ, çитес вăхăтра ун вилĕмĕ пулĕ. Автор вара темшĕн çавăн хыççăнах, вилĕмĕ çитмесĕрех, харкамçăпа Кабанов хушшинчи калаçу юлашки пулни çинчен пĕлтерет. Вăл шухăша каярах пĕлтернĕ пулсан та пăсмастчĕ. Хайлаври япăх сăнарсене те Денис Гордеев тӳрех ӳкерсе хурать. Арçук пурнăçĕ кутăнла пулассине автор иккĕмĕш сыпăкрах пĕлтерет, тĕрĕс çул çине тухма вара шанăç хăвармасть те. Пĕр Кабанов пурнăçне санланă чухне кăна вара лешĕн пурнăçĕ мĕншĕн çапла çаврăнса кайнине ăнлантарса парать. Чунсăр та мар иккен, пĕтĕмпех пурнăç айăплă иккен.
Пĕтĕмлетсе мĕн калас? Денис Гордеевăн, аслă ăрури çыравçăн хайлавĕсем чăн та тарăн шухăшлă. Вулама сĕннĕ пулăттăм. Хам та унăн тепĕр повеçне вуласа тухăп-ха. Ку икĕ повеçрен кая пулмĕ пулĕ тесе шутлатăп.
//ку çырăва вуласа тухман, опечаткă-йăнăш тавраш купипех пулма пултарать.

[Add blog comment (2)]

Comments:

Аксар Чунтупай 2010-07-27 00:22
	Сан кĕнеке вулама та вăхăт пур-и, Микулай? Маттур!
Admin 2010-07-27 09:25
	Эп кĕнеке-тавраша электронлă вулавăша кĕртмелле вулатăп. Пĕрре электронлатăп, тепре — хайлавне вулатăп. Икĕ мулкач хăваланă евĕр.

Add blog comment

Your Name:
Your Comment:
B T U T Headline1 Headline2 Headline3 # X₂ X² Image http://

WWW:

Сирĕн чăвашла çырма май паракан сарăм (раскладка) çук пулсан ăна КУНТАН илме пултаратăр.

Supported HTML Tags:
<i>...</i> <b>...</b> <u>...</u> <s>...</s> <a>...</a> <img> <h1>...</h1> <h2>...</h2> <h3>...</h3> <pre>...</pre> <sub>...</sub> <sup>...</sup> <ul> <ol> <li>