Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Чылай хушă курнăçман хыççăн вĕсем сăра барĕнче тĕл пулчĕç.

Курак Хĕлипĕ кĕнĕ чух Пăсара Пухвире çавра сĕтел хушшинче Ехрем купсалла саркаланса ларатчĕ.

— О, Хĕлип! — хăлаçланчĕ аванах хĕрме ĕлкĕрнĕ Пухвир. — Ну, каласа пар, тăванăм: мĕнле пурăнатăн-чупатăн?

— Э, мĕн чупни унта. Тĕтĕм мăкăрлантаратăп, — хашлатрĕ Курак ывăлĕ.

— Но-но! Ытлашши ан мĕскĕнлен. Сан вырăнта пуластăк...

— Ма «сан вырăнта пуластăк»? — çемçен пӳлчĕ Хĕлип.

— Ха! Ма тет-ха тата! — кĕмпĕртетрĕ Пăсара. — Эс мĕн, мана çав териех сĕмеккей тетĕн-им? Аçу, урине тăсас умĕн, сана пĕр купа укçа халалласа хăварнă терĕç.

— Тем пăтраштаратăн эс, Пухвир Раманччă, — аванмарланчĕ Кураков. — Ман атте хăй ĕмĕрĕнче те çителĕклĕ укçа тытса курман. Тепĕр чухне ăна хамăн пулăшкалама тиветчĕ: мăшкăлласа тенĕ пек паракан пенсипе ытлашшиех иртĕхеймĕн.

— Çапла мар-и! — лĕхлетрĕ Пăсара ывăлĕ. — Мана мар, пĕр-пĕр тăм пăшала кайса тыттар — тен, вăл ĕненĕ. Эх, пулмарĕ çавнашкал пуян атте ырлăхĕпе рехетленесси! Манран вĕçĕмех хамран тăпăлтараççĕ. Апиментне те пулин, мур хирсе кайманскерне, шалуранах катса юлаççĕ... Чим-ха, васкатăн-им? Çук? Эппин, мĕн кутăнтан хăнкăла çыртнăн йăшаланатăн?

Малалла

Вăтăр саккăрмĕш хут ИКАНАС

Тĕнчери тĕпчевçе кунта пухрĕ.

ĕçсене вĕçленишĕн пулас

итлекенĕн чылай йышĕ хухрĕ.

Виçĕм кун тухса кайрĕ тутарĕ,

курас килчĕ ман тĕрĕк çĕрне.

Çĕр-çĕр çухрăм мана вăл уттарĕ.

Паянхи каяс çул – Эдирне.

Пурăнать унта ман тĕрĕк тусăм,

вăл пĕлет калаçма чăвашла.

Кĕçенет, тулхăрать автобусăм.

Çук, вăл мар,

хам васкап пулмалла.

15.09.2007. Анкара. Кăнтăрла иртсен.

Тĕрĕкре те çынсем сунаслаççĕ.

Апчхи! мар, пирĕн пек эчху! теç.

Евĕрлев сассене пит тăнлаççĕ,

вĕсене чăваш евĕр илтеç.

Евĕрлев чĕлхине лартчăр палăк.

Тĕнчере урăх çук ун пекки.

Тĕрĕксен хушшинче те вăл паллă,

чĕлхесенĕн тĕппи те тĕкки!

Анкара. 15.09.2007. Кăнтăрла.

Тĕнчере вĕçевçĕсем вĕçеççĕ,

Çăлтăрсем паттăрсене чĕнеççĕ.

Кĕç карап уйăх çинее вĕçет,

Тĕнче уçлăхĕ ăна кĕтет...

Ак вĕçевçĕ çĕн тĕнче шырать,

Уйăх çине вĕçсе каять.

Çĕн чĕрчунсем унта пурнаççĕ,

Вĕсем те çав карапа кĕтеççĕ.

Марспа Юпитер те ăна кĕтет,

Пирĕн карап вара унта çитет.

Чĕрчунсемпе унта вĕçевçĕ паллашать,

Кайран кил енннелле çулне тытать.

Тĕнчере тĕлĕнмелли нумай.

Шухăшлатăп халĕ эп пĕрмай.

Çĕр çинче пурнатпăр савăнса,

Уçлăха вĕçетпĕр тăрăшса.

Андриян çул хыврĕ уçлăха,

Мухтавне вăл пачĕ халăха.

Тĕнчипе пĕлеççĕ Чăваша,

Саламлаççĕ пирĕн паттăра.

Мухтанатăп хамăн ентешпе,

Савăнатăп хам чăваш пулнишĕн.

Вил тăпри çине çӳретĕп чечекпе,

Тав тăвап чăвашшăн тăрăшнишĕн.

Хĕвел инçетри тусем хыçне пытанчĕ. Пин-пин çутăпа йăлкăшма пуçларĕ айлăмра ларакан Порт-Артур. Тинĕс çинчен нӳрĕ çил вĕрме тытăнчĕ. Пулăçсен шурă парăслă киммисем пĕрерĕн-пĕрерĕн çыран хĕррине пырса чарăнчĕç.

Илемлĕ-çке эсĕ, Маньчжури каçĕ!

Çакăн пек çуллахи ăшă каçсенче эпĕ илĕртӳллĕ кăнтăр çанталăкĕпе сахал мар килентĕм. Анчах кĕçĕр кунта, ют çĕршывра, мана нимĕн те илĕртмест. Пĕртен-пĕр ĕмĕтĕм — Тăван çĕршыва хăвăртрах çитесси. Çуралнă ялăмра тăватă çулталăк хушши пулаймарăм, çамрăксен уявĕсенче савăнса çӳреймерĕм. Мĕнле-ши халь унта? Çак ĕмĕтпе çĕкленсе, порт еннелле васкатăп, ту хушшинчи ансăр, кукăр-макăр сукмакпа тинĕс хĕрринелле анатăп, аллăмри чăматан йывăрăшне те, кутамкка çакки хулпуççие каснине те сисместĕп.

Тăван çĕршыва кайма тухнă салтаксем порт çывăхĕнчи пĕр пысăк сада пуçтарăннă та пăрахут килессе кĕтеççĕ. Унта та кунта вут çути ялкăшать: çалтаксем каçхи апат пĕçереççĕ. Йĕри-тăвра калаçса кулни, юрлани илтĕнет.

Эпĕ, ушкăнтан ушкăна çӳресе, хамăр енчисене шыратăп. Сасартăк çывăхрах чăваш юрри илтĕнсе кайрĕ, анчах сăмахĕсем..." «Она вон шишка, она вон...» шăрантараççĕ иккĕн, чăваш сăмахесене вырăсларах каласа. Эпĕ, ним шутласа тăмасăр юрлакансем патне, пĕр лапсăркка улмуççи айне, чупса пытăм.

Малалла

Яштак топăль хыçри картара,

Яштак топăль ларать шулçăра...

Шулçи витĕр уйăх ирĕлет,

Шулçă витĕр çĕре тĕрĕлет.

Кĕмĕл топăль илемлĕ пулас —

Унтан уйăх нимпе уйрăлмасть,

Арканайнă турат хушшине,

Ыталанă черченкĕ пӳне.

Каçхи сывлăм мерчен шăрçа пек,

Каçхи сывлăм таса куççуль пек...

Каçхи сывлăм çăвать урана.

Сывлăм çийĕн тухап урама.

Алăмра икĕ ретлĕ гармонь —

Урам тăрăх ян-ян сас сарма.

Çул тытатăп урам леш енне,

Янрататăп янтрак гармонне.

Каçĕ йăпăш сĕмпе пĕркенет,

Каçа тăрăх мĕлке сĕтĕрнет.

Эх! Çурам-ха каçхи йăпăша!

Вăратам-ха хавас шухăша!

Кĕмĕл топăль чуна тек чĕнет,

Ахаль мар пуль — савăнăç сĕнет,

Курăнсах кайрĕ шап-шур пĕр мĕлке.

— «Савнă тусăм...» — хупланчĕ чĕлхе...

Тупаймарăм сăмах ăшăмра.

Эх, чĕлхийĕ! Хĕлĕхсĕр тăмра!

Тек тухмап халь гармонь янратса,

Çӳрейместĕп яла вăратса.

Топăль айĕн выртмасть ура йĕр,

Тек курăнаймĕ мĕлкен унта хĕр.

Ма тесессĕн — тавра тарăн кĕрт,

Уншăн мар та — качча кайнă хĕр.

Кăвак пĕлĕт тăрăх хĕвел шăвăнать,

Ешĕл уй-хир тăрăх çилĕ йăпшăнать.

Ман пуç çур çил(ĕ)пе çăвăнать,

Çур çил(ĕ)пе эп хам савăнап.

Ярăн та ярăн ярăнап

Уй-хир çийĕнче кунĕпе.

Ман вăй, ман хăват — çурхи çил,

Çур çил(ĕ)пе тĕнчипе сарăлап.

Акă, паян та уялла

Тухрăм та утрăм, атьсем;

Эх! чарăнмасăр малалла

Утам-ха, утам каçчен...

Симĕсĕн-симĕсĕн калчи

Ура тупанне явăнать;

Сенкер тӳпеллĕ тĕнчи

Май çилĕпе хумханать.

Пĕлĕт кăн-кăвакăн ирĕлет

Хĕвел çуттинче кунĕпе.

Ĕмĕт çур вăй(ĕ)пе чĕрĕлет,

Ĕмĕт сарăлать тĕнчипе...

Манăн ăшăмра иртенпе

Шăпчăк чарăнмасăр юрлать;

Манăн чунăмçăм пĕтĕмпе

Çутă пурнăçа савать.

Юнăм чарăнмасть вĕреме,

Пурнăç чиперрĕн курăнать...

Çур çил(ĕ) йăпатать чĕреме,

Хĕвелĕ пуçа ачашлать.

Шăнкăр та шăнкăр çурхи шыв

Сăмахсăр юрлать пĕрмай...

Маншăн паян уяв,

Манăн уяв — вăл Май.

Маншăн паян мĕн пур

Чечекленен тĕнче...

Маншăн — хĕвеллĕ çур,

Маншăн — хаваслă чĕре!

1/V—27 ç.

Каршлăх çулĕ çинче.

Çывăрса тăранман. Пуç вĕри.

Е килтен инçетришĕн чирлерĕм?

Е ĕшентĕм-ши çавă тери,

çĕре сăвă çырса эп çĕрлерĕм?

Сывлăх çурчĕ кĕтмест.

Çук ман полис,

арăм чикнĕ эмелĕм кăна.

Чирлесессĕн ютра мĕскер пулĕ?

Умĕнчен хыçĕ юлтăр хăнан.

Çак сăмахăм чăнпа тӳр ан килтĕр,

халех хăптăр манран чир-амак!

…Тĕлĕнтермĕш! Çĕклентĕм, йăл илтĕм.

Вĕçтерем парнесем шырама!

15.09.2007. Анкара. Ир кӳлĕм.

Çур çĕр иртнĕ тĕле ыйхăм çĕтрĕ.

ăш вăркать, чунăм канăç пĕлмест.

Уйрăлма туссенчен вăхăт çитрĕ,

çавăнпа çывăрассăм килмест.

Кантăкран хула шавĕ кĕмерĕ.

Тÿпере самолет мĕлтлетет.

Сăввăма çыричен вăл кĕтмерĕ,

таçталла ĕнтĕ халĕ вĕçет.

Эп Хуркайăк çулне те курмарăм.

Алтăр çăлтăр та çук пек, туссем.

Е кунта Чăвашри тÿпе мар-и,

кунта урăх тÿпе те тĕссем?

Çĕрлехи Анкара маншăн ютă.

Палламастăп ăна, кай-кай-кай!

ăçта эсĕ, автобусăм-утăм,

хăвăртрах килелле илсе кай.

15.09.2007. Анкара. Ирпе 3 сех.