Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Алюшпа Валюш, упăшкипе арăмĕ, вырăн çинче телевизор пăхса выртаççĕ. Валюша кичем. Экран çине сӳрĕккĕн, шухăша кайса пăхать. Акă вăл пĕчĕк минтере тытать, минтер кĕтессипе упăшкине хулĕнчен тĕккелет, ун çумне ачашшăн йăпшăнать.

— Алюш, Алюш тетĕп?

— Мĕн кирлĕ? — телеэкран çинчен куçне илмест упăшки.

— Ах, çак вара, — ӳпкелешет Валюш, — тӳрккес калаçать.

— Ну, итлетеп, кала.

— Атя чуп тумалла выльăпăр?

Ку сăмахсене илтсен Алюш арăмĕ çине кăнн! пăхрĕ.

— Мĕн тетĕн? Тепре кала-ха.

— Ан йĕкĕлтесе вырт, — упăшкине чавсипе тăк! тĕкет хĕрарăм. — Мĕн пĕлмĕше перетĕн? Ĕлĕкхи пек...

— Эс йĕркеллĕ ăнлантар-ха. Эп манса кайнă ĕнтĕ.

— Ну, эппин, малтан эсĕ мана чуптăватăн, унтан эпĕ сана, — хавхаланса каять Валюш.

— А-а-а, — йĕкĕлтет каллех арçын. — Эпĕ мĕн тесе...

— Эй, сӳпĕлтетсе выртать тата... Чи интересли, — вăта пӳрнипе юнаса малалла ăнлантарать Валюш, — куçа уçма юрамасть!

— Уçсан мĕн пулать?

— Выляса яратăн. Эпĕ выляса илсен хама валли пурçăн халат туянатăп. Çĕнĕ çул парни.

— Енчен те эсĕ выляса ярсан? — чеен кулать Алюш.

Малалла

Сар сухаллă,

Хăрах ураллă,

Ни пысăк, ни пĕчĕк,

Тумтирĕ пит çĕтĕк,

Пахом патне пӳрте

Пĕр ирпе

Вăраххăн уçса алăка

Сулахай алăпа

Кĕрсе тăчĕ пĕр çын.

— Килĕр.

Кунтарах иртĕр, —

Сак кăтартрĕ кил хуçи. —

Кирек кам пултăр —

Хăна пулăр.

— Христа-рати

Парать-и?

Пуçтарма тухрăм.

Кун чул çеç пухрăм.

Памаççĕ,

Кулаççĕ, —

Хутаççине çĕклесе

Кăтартрĕ силлесе.

— Колхоза кĕмелле.

Мĕн... çӳремелле.

Пулăн тутă — ĕçлесен, —

Сĕнет Пахом чĕререн

— Илмеççĕ.

«Кирлĕ мар» теççĕ, —

Майпен ларчĕ сак çине,

Мăч-мăч хупса куçсене.

— Ху кĕресшĕн мар-и, тен?

Тен, тарса çӳрен?

— Апла мар, —

Хăна карчĕ çăвар.

— Кулак?

— Эс ан кулах.

— Кам тата? —-

Пахом хыттăн ыйтать.

— Трахом...

— Трах-о-ом! — тĕлĕнчĕ Пахом.

— Çапла. Ниçта вырăн çук

Ку чух.

Хваттер ямастăн-а? —

Тархасларĕ хăна.

— Хваттере?!

Кай çăва патне — лере.

Малалла

О. Таллеровăна

Курман та пуль эпир ăна хĕлле.

Кĕре вара — ирттернĕччĕ пĕрле.

Вăл — вилнĕ пекчĕ... Эпĕр ун чухне

Туймарăмăр питех вăл пуррине:

Вăл — çук пекехчĕ, эпĕр, этемсем,

«Вил çутçанталăк», терĕмĕр ун чух.

Пурнатпăр-и? — Мăнаçлаймалăх çук,

Пурнатпăр — кунсерен ватăлнăçем.

Хĕл иртрĕ. Мĕн пиллерĕ вăл сана?

Вăй çук. Илем те чакнă. Çав кăна.

Ак, халь куратăп — çавă туратах,

Вăл улшăннă, вăл çитĕннĕ. Анчах,

Вăл çĕнелсе анчах иккен ӳсет!

Вăл ватăлать. Анчах та çĕнелет

Вăл, тин çуралнă пек, çуллен-çулах!

Калать сана: «Тен, эс те çĕнелен?

Тĕн, Çĕнĕлĕх кăшт урăх пуль çынсен.

Анчах та пĕл эс: Çĕнĕлĕх пурах».

Сыв пул, турат. Тавах сана, турат.

Кайран, паллах, çак тĕм типсе хăрать.

Анчах кунтан кайман пек çухалать...

Çĕрте вăл. Сывлăшра — мĕлки ун пур!

(Каллех — хĕвел. Каллех каять ав юр.)

Мĕлке çеç мар. Ак, çĕнĕ тĕм — каллех.

Те урăх тĕм вăл... Те каллех — хăех!..

Вилми чун, ман анне!

Мăнăн чун Элчине

сан вялми кĕллӳсем ман пирки калĕçин!..

Кам эп халь? — пĕтĕм пурнăçшăн ывăннă çын.

Йăлăнсам маншăн эс!

Турă панă кĕтес

вăй пӳрсе пиллĕ пултăр кăштах та пулин...

Тархаслатăп.

Аминь.

Ку пĕве çитсе те хĕршĕн

Эп урам тăршши виçмен.

Куртăм та сана эп темшĕн

Çунтăм. Сисрĕн-и?

— Сисмен...

Ир-ирех, килет çеç шуçăм,

Эп тухаттăм акана.

Сан çинчен каймарĕ куçăм.

Сисрĕн пулĕ?

— Кăшт кăна...

Халăхпа эп утă çултăм,

Ман паккусăм тикĕсчĕ.

Сан çине пăхса йăл култăм.

Сисрĕн пулĕ?

— Сиснĕччĕ..

Тулă хӳхĕм ӳсрĕ, выртăм.

Халь кĕретĕп авăна.

Юратса сана эп ыртăм.

Сисрĕн пулĕ?

— Аванах...

Пичкене сăра та тулĕ

Туй тумашкăн кĕр çитсен.

Юратни сан урăх пулĕ?

Каласамччĕ?

— Çук, сисмен...

Макар Макарч пĕр больницăра татти-сыпписĕр вунă çула яхăн ĕçлет. Ăна таврари халăх пурте паллать. Макар Макарч, тесех чĕнеçĕ.

Макар Макарч авланман çын, япшар фельдшер. Çавăнпа та вăл больницăна пынă хĕрарăмсемпе пӳлĕмре чылаях та пуплесе ларма юратнă. Анчах паян пĕр çамрăк хĕрарăм та курăнман, ват карчăксем çеç кĕре-кĕре тухнă. Кун каçиччен вăл, пĕр илемлĕрех хĕрарăм курăнмасан, ĕçлеме пултарайман. Çавăнпа та паян кĕрхи çанталăк тĕслĕ ларнă.

— Кĕме юрать-и, Макар Макарч?

— Кĕрĕр, кĕрĕр.

Çутă пушмаклă, шурă шупăрлă, пурçăн тутăрлă пĕр кĕрнеклĕ хĕр кĕрсе тăчĕ пӳлĕме. Тутăр вĕçĕпе тутине хӳтĕленĕ. Те вăтаннă пек пулса, нимĕн те чĕнмест.

Макар Макарч ку хĕртен хăй те вăтаннă пек пулчĕ. Анчах сасартăк кĕрхи сăнне пăрахса çурхи сăнпа улăштарчĕ. Хăйĕн кăтра çӳçне ĕнсе çинелле шăлса, çӳхе тутисене кулнă пек туса, сăмах пуçласа ячĕ.

— Килех, мĕн сăмахпа-ха, хĕрĕм?

— Шăл.

— Çан пек илемлĕ хĕрсен те шăл ыратма пĕлет-и вара?

— Уямасть пуль вăл.

— Хитре хĕрсен ыратмасть, теççĕ те.

— Хитрисен ыратмасть пуль те, эп хитре мар çав.

Малалла

Пĕтĕм çылăхăма халь асра çĕклекен,

Кам эс, чун Хуралçи?

Чун Тӳрийĕ патне чĕнме килтен иккен,

Хурлăх, Турă тарçи.

Чар Эсрел элчине, — ан васкатăр килме!

Эп сунни — çак анчах.

Тен, сăваплă Йыхрав чĕрере йăл илме

Пултарайĕ кăштах.

1

Шухăшлатăп хăш чух: çын мĕнпе пурăнать?

Тен, тăватă хăват этеме хураллать:

Пĕри — Сывлăх иккен, Мул теер теприне,

Авалтан Влаç тееççĕ çав виççĕмĕшне,

Тата мĕн-ши тепри? — Иăнăшмастăп пуль эп:

Вăл — çынсем хушшинче пире пӳрнĕ Хисеп.

Çылăхпа пархатар пур-мĕн çак вăйсенче,

Ыррине çеç илмест вĕсенчен халь тĕнче.

Çын чунне пĕтерме астарать-тĕр юри

Çынлăха маннисен çак тăватă турри!

2

Сывлăха асăнар. Мĕн унран пахарах?

Халь ак сывлăхсăрри — сыввинчен вăйлăрах.

Сывлăха астарать пур çĕрте те усал.

Мул пиркн — пуплем мар, уншăн çук ман вăй-хал.

Влаç — ик енлĕ хăват: кирлине йышăнар,

Ун тарçи пулар мар, çын хуçи пулар мар.

3

Чăн та, кирлĕ çынна кăшт управлă Хисеп,

Тен, айван ăсăмпа ăна суннăччĕ эп,

Туяс тенĕччĕ, тен, ун сыхчуллă вăйне!

Эп, хальччен пĕлменскер, пĕлес çук вăл мĕнне.

Ытларах та калам: чăнласа эп пĕлни —

Пур пек çынлăхăма çылăх евĕр туни.

Сăнарлам: пулăсем çуралаççĕ шывра,

Малалла

Ик вĕри тута кăварĕ

Пĕр кăвар пулса çунсан,

Савăнса каччи каларĕ:

— Йӳçĕ мар иккен... сухан.

Пахчара пике çӳренĕ.

Каччине вăл пĕр çеçке

Чĕрмелли сухан çитернĕ:

«Йӳçĕ мар-и?»

— Тутлă-çке...

Тутлă та... куçсем шывланнă,

Каччă «йĕрнĕ» пĕр кана.

Юрату çапла пуçланнă.

Йӳç сухан — сăлтав кăна.

Хура Йăван Хăвакли

Юхтаратчĕ хăватли.

— Тупăшлă япала! —

Тетчĕ Хăвакла.

Комсомолка Анюк

Асăрхарĕ ку ĕçе:

— Куна чăтма çук, —

Терĕ хĕрсе.

Ларчĕ, çырчĕ хаçата,

Тĕрлесе шур хута:

«Хура Йăван Хăвакли

Юхтарать хăватли.

Укçа пухать çӳпçине,

Инкек кӳрет çынсене.

Ӳсĕрпе Емелкке

Çухатнă çĕлĕкне.

Сăмакун ĕçнипе

Нил çапăçнă кӳршипе.

Арăмне Микула

Хĕненĕ ĕçке пула.

Пĕтерет ку Хăвакла.

Ăна халех чармалла!»

Çитрĕ унта пĕр çын çиçтерсе,

Ыйтрĕ тĕпчесе:

— Хура Йăван Хăвакли

Эсĕ пулатăн-и?

Юхтаран теççĕ хăватли.

Мана памăн-и?

Шăнтăм çил çинче...

Каятăп инçе.

Эпĕ кунти мар.

Ан хăра — пулсан пар —

Терĕ хăна

Ун-кун сăна-сăна.

Шутлать Хăвакла:

«Мĕн хăрамалла?

Йĕркеллех ку хăта

Уринче — çăпата.

Мăк сухаллă.

Сулĕ — пĕр аллă.

Милици сăнĕ çук.

Сутас килех килнĕ чух».

Çийĕнчех сасăпах каларĕ,

Хăнана хавхалатрĕ: —

Малалла