Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хĕвелпе ялтăртатса ял çумĕпеле

Явăнса юхать Пăла Атăл еннелле.

Ваттисем каларăшле, хăй çулĕ çинче

Мĕн кăна курман Пăла ĕмĕр тăршшĕнче.

Каласа парас пулсан вăл мĕн курнине

Итлемешкĕн кирлĕ пуль, чăн та, виç эрне.

Лайăххи те пулнă пуль, пулнă начарри,

Тухнă пулĕ манăçа халĕ хăш-пĕри.

Анчах манăн асăмра юлнă пĕр халап.

Те суя, те чăн пулни — хăвăр парăр хак.

Ку халап асаннерен çитнĕ ман пата,

Ват асламăш каласа панă тет ăна.

Çак Пăла çывăхĕнче ĕлĕк–авалах

Ыр курса ун шывĕпе пурăннă Уртах.

Çук, пулман тет ун çемйи хăй пит усалран.

Хăраман тет çак Уртах, чăн та, никамран.

Питĕ сăнсăр, кутамас пулнă тет Уртах.

Ял çынни ăна курсан тарнă сăх сăхсах.

Пĕр этем те пуяна чĕнеймен сăмах.

Анчах уншăн çак тĕнче пулнă тет çăтмах.

Инçетрен ялтăраса ларнă пӳрчĕ ун.

Чупнă теççĕ пӳрт тавра ват йытти ун-кун.

Картишне кĕрсен вара йытă вырăнне

Тытнă имĕш хуралла кашкăр амине.

Малалла

Шăмпăрт! илтĕнчĕ ват çын хăлхине. Вăл куçне уçса вăранса кайрĕ. Хĕвелĕн юлашки пайăркисем пытанчĕç. Вăлта, кĕсменсем çук. Кимĕ шыв юххипе татах малалла шăвать. Çыран курăнмасть. Лăпкă хумсем çинче кимĕ сăпка пекех туйăнчĕ Ваççа мучие, пулă тытма çыранран аякках та кайманскере. Ара, ку сăпка вилĕм сăпки пулса тăма пултарать вĕт часах типĕ çĕр тĕлне пулмасан. Ваççа мучи хăй ларакан сак айне аллине чиксе пăхрĕ: апат чикнĕ хутаç вырăнтах, шыв кĕленчинче ик тумлам та юлман. Ваççа мучи ăна тарăхса шыва пăрахрĕ. Шывсăр нумай пурăнаймăн вĕт.

Çапла шутласа ларсах мучи каллех тĕлĕрсе кайрĕ. Вĕçĕ-хĕррисĕр тинĕс хумĕсене уйăх çути çутатрĕ. Кимĕ хумсем çийĕн хăвăртрах та хăвăртрах шума тытăнчĕ. Нумай вăхăт та иртмерĕ, Ваççа мучи вăранчĕ, йĕри-тавра пăхкаларĕ. Умра, инçех те мар, çыран курăнать. Палланă вырăнсемех. Акă, ватă йăмра, шăпах çав йывăç айĕнче пытарса хураканччĕ вăл пулă тытмалли хатĕрсене; унран сылтăмалла курăк пуснă сукмак, ялан çак сукмакпа киле таврăнаканччĕ. Ваççа мучи савăннипе часрах çитес тесе аллисемпе авăсма пуçларĕ. Анчах ытла та хăвăрт ишет ку кимĕ, шыв айĕнчен такам тĕкет пек туйăнать. Хĕрринерех пырса пăхасшăнччĕ, шыва ӳкесрен хăрарĕ. Çыран çывхарсах пырать. Акă Ваççа мучи çыран çине тухрĕ, киммине шалча çумне çыхас тесе çаврăнчĕ. Тинех туйса илчĕ вăл — шывран ун çине такам тинкерсе пăхать. Пĕччен те мар, тăваттăн тан. Çак чунсем пуçĕсене шывран кăшт кăларнă, çын майлах хăйсем, пĕр вырăнтан хускалмаççĕ. Ватă та, хурăн вулли пек шуралса кайнăскер, сывлама та хăраса тăрать. Кăштахран шыв хумханса илчĕ, шыврисем хуллен çухалчĕç. Ваççа мучи те кăшт лăпланса, хăйне пулăшакансене тав туса килнелле васкаса утрĕ.

Малалла

Мĕн-ха вăл пурнăç тĕллевĕ,

Кам курнă ăна тĕкĕнсе?

Мĕн-ха вăл пурнăç илемĕ,

Кам курнă унпа киленсе?

Мĕн-ха вăлă пурнăç шăпи,

Кам курнă авăрне тытса?

Мĕн-ха вăлă пурнăç йăли,

Кам пынă ăна упраса?

Мĕн-ха вăл пурнăçри телей,

Кам курнă ăна куçĕпе?

Пурнăçăм, эсех курман-ши?

Кала-ха, ан йĕрт чĕрене.

Атте вилни килтисене кисретнĕ.

«Çĕр пек мăн хуйхă», — тенĕ çырура.

Анне кукамая çапла пĕлтернĕ,

Çап-çутă кун та пулнă хуп-хура.

Ку çеç çитмен иккен-ха, тепĕр хуйхă

Кĕç йăтăнса анать кил-йыш çине...

Куççуль тăкса çухатнă хыççăн ыйхă,

Ватти-вĕтти йăшать пĕр каçхине.

Ирпе тăрсан пăхаççĕ те кураççĕ:

Хапха — яр-уçă, пуш-пушах чăлан.

Синкерлĕ çул тесе халь хăратаççĕ, —

Чăн-чăн вăрри ун чух та хăраман¹.

Çапла, çӳренĕ вăл ун чух та сывă,

Кĕрсен пĕр япала та хăварман.

Çав каç çинчен-ха пулчĕ манăн сăвă,

Анне калаçнине те эп манман:

«Пăртак ман хăлхана кĕрсеччĕ сасă,

Кушак çӳрет пуль терĕм ухтарса...»

Кил-йыш çеç мар, çĕкленнĕ пĕтĕм касă,

Шарт! тĕлĕнет ял-йыш ирпе тăрсан.

Пальто, костюм, çăм атă, ăшă çĕлĕк —

Вĕр-çĕнĕ пулнă, кирĕк тивертмен.

Атте тин çеç çĕлетнĕ тăлăп, кĕрĕк —

Пурне те илсе тухнă, тиркемен.

Хăруш ĕç чылай шăв-шав çĕклерĕ.

Милици çитнĕ-мĕн йытăпалан.

Малалла

Тăван йăла-йĕрке — аваллăх çипĕ,

Пуласлăха хывать вăл çĕн кĕпер.

Вĕсем çук чух ман халăх чухăн питĕ,

Вĕсем пур чух эпир пуян, чипер.

Чăваш йăли-йĕркисене саватпăр,

Чăн пурăнăç упраннă вĕсенче.

Вĕсем пур чух эпир хаваслă, паттăр,

Вĕсем пурришĕн савăнать тĕнче.

Эппин, упрар-ха вĕсене, тăванăм,

Тĕнче те пуянлантăр вĕсемпе.

Çак сăмахсем — чăн-чăн йыхравăм манăн,

Пуласлăха ут эсĕ çак сăмахсемпе.

10.12.06.

Çырма тăрăх каç пулттипе,

Ӳхĕ шăхăрать.

Манăн чунăм ыратнипе

Пуçăм усăнать.

Ват йăмрасем кашланипе

Тискер курăнать.

Шăнкăр-шăнкăр çырма шывĕ

Чунăма хуçать.

Ма, йăмраçăм, эс шавлатăн

Ăша вăркатса.

Ма эс, ӳхĕ, шăхăратăн,

Чуна хускатса.

— Марине, пепкем, выçрăн пуль, ларса çи хăвăртрах, — тет амăшĕ урамра вăрах выляса çӳрене хĕрачине.

— Хам выçман та, хырăм питĕ хытă выçнă манăн. Анне, çитер-ха, часрах. Атту йĕрет вăл.

* * *

Маринепе амăшĕ пахча çумлаççĕ.

— Хĕрĕм, тимлĕ пул. Йăрансене таса çумла, — вĕрентет амăшĕ.

Тăрăшать Марине. Пуç çĕклеми ĕçлет.

— Аннеçĕм, кур-ха, епле таса манăн йăран: санăннинчен те тасарах, — тет вăл, çап-çара юлнă хăяр йăранĕ енне аллипе тăсса кăтартса.

* * *

Маринесем патĕнче хăнасем.

— Юрласшăн та марччĕ эп, ташласшăн та марччĕ эп, — такмак каласа ташлать кӳршĕри Маюк аппа.

— Ай, суять! Епле суять! — тет кĕтесре курса тăракан Марине. — Ташласшăн марччĕ, тет. Хăй купăса тăсса яричченех тăпăртатма тытăнчĕ.

* * *

— Аннеçĕм, итле-ха, сăвă çыртăм, — тет хаваслă Марине.

Эпĕ аннене юрататăп.