Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Телей те, юрату та, ăнăçу

Мĕн авалтан саваççĕ шăплăха.

Ун чух анчах вăл пурнăç пыл та çу:

Ют курмасан, илтмест-тĕк ют хăлха.

Туятăп, кĕвĕçӳ те ăмсану

Этемпелех çуралнă çĕр çине...

Канăç памасть пĕрне — сан ылттăну.

Килӳ-çурту — тĕкет пуль теприне.

Хăшне, тен, эс юраймăн тăнупа...

Хăйне айван туять вăл сан çумра.

Тепри, тен, тарăхать сан сăнупа:

Вăл — шакла пуç... эсĕ вара — кăтра!

Пурне те юрамашкăн майĕ çук.

Çапла пуль тунă этеме Турри...

Çиен кулач — тепришĕн канăç çук.

Мĕншĕн тесен, ун çăкăрĕ — хури.

Телей те, юрату та, ăнăçу

Мĕн авалтан саваççĕ шăплăха.

Аван пулсассăн санăн пурнăçу —

Ан куртăр ют, ан илттĕр ют хăлха!

Çĕр мулкачĕ пĕчĕкскер

Чупаймасть анаталла.

Тăвалла кайсан чипер...

Тытас çук — ан хăвала.

Ма тесен ун урисем

Питĕ вăрăм — кайрисем.

Малтисем ун кĕскерех,

Хăй мулкач евĕрлĕрех.

Пирĕн пур хура кушак,

Питĕ юратать ăшша.

Çак муркка ялан вара

Кăмака çинче ларать.

Хӳрине çумне хурать,

Йĕкĕлтет унпа пире.

Те вылять, те çывăрать —

Вылянать ялан хӳре.

Эпир выртнă чух вара

Чăрмалать вăл ураран.

Эпĕ тытрăм хӳререн —

Ячĕ илчĕ пӳрнерен!

Пĕр пĕлĕтсĕр таса тӳпе. Хăтана каякан каччă пек савăннă хĕвел ял йăмрисем хыçĕпе хĕм сапса тухрĕ. Хĕрлĕ пилоткăллă автан, ял тахçанах вăраннă пулин те, чăтаймасăр тепĕр хут авăтса ячĕ. Сарайсем хыçĕнчи хурăнсем çине çерçисем кĕрекене ларнă: «Чĕвĕл-чĕвĕл, çутçанталăк чĕрĕл-чĕрĕл», — тенĕ пек чĕвĕлтетеççĕ вĕсем. Çерçисен юррине итлесе йăлăхнă шăнкăрч чăтаймарĕ, йăвинчен сиксе тухса, темĕн тĕрлĕ шăхăра-шăхăра юрлама пуçларĕ.

Çурхи кун пуçламăшĕ. Çулла пекех паян. Çил те çук, çанталăк ăшă, лăпкă.

Тукас урамĕн укăлчи хĕррине иккĕн пырса çитрĕç. Иккĕш те кирза сумка çакнă, аллисенче — шакалкă. Иккĕшĕ те, катаран пăхсан, пĕр пек: вăтам пӳллĕ, фуфайкăпа, кирза атăсемпе. Пĕри хура така тирĕнчен çĕленĕ çĕлĕк, тепри хĕвелпе тĕссĕрлене пуçланă кăвак карттус тăхăннă.

Çĕлĕкли — Митри Ваçлейĕ, карттусли — Мĕкĕте йăванĕ. Ваçлейĕ — сарă, мăйăхĕ те сап-сарах. Кукшалана пуçланă. Куçĕсем кăвак, пĕчĕкрех, кӳпшеке питлĕскерне вĕсем килĕшсех те каймаççĕ. Çулĕ аллăсене çывхарать. Питĕнчи эрешмен карти евĕр йĕрсем кулнă чух татах та ытларах палăраççĕ. Пĕр-пĕр ăста врач ăна пĕр шухăшласа тăмасăр: «Ку çын хăй ĕмĕрĕнче эрехпе сăрана шывран та нумайрах ĕçнĕ», — теме пултарать.

Малалла

Йăва тунă путене

Сарă тулă пуссине.

Сарă тулă хумханать,

Путенийĕ авăтать:

Пĕт-пĕлтĕк,

Пĕт-пĕлтĕк,

Эп — путене,

Пĕлен тĕк.

Тулли уйăх тухсан тӳпене,

Çутă кĕмĕл сапсан çĕр çине,

Чун туртать кӳршĕ ял еннелле:

Савнă тусăм патне çитмелле!

Çăлтăрсен вăййине сăнаса,

Шăпчăксен юррине тăнласа

Çул хывап кӳршĕ ял хĕррине —

Чун туять эс мана кĕтнине!

Хĕрсемпе каччăсем вăйăра

Шăратаç юрăсем паçăрах!

Савнă тус çул çине тинкерсе

Тунсăхлать пуль мана çеç кĕтсе!

Ан кулян, чун савни, ан кулян

Вăхăтра çитейменшĕн паян!

Васкасах çулăма кĕскетеп,

Сан хĕрӳ ытамна кĕç çитеп!

Ирхи сывлăм витсен çереме

Куллупа йăпатсан чĕреме,

Эпĕ калăп сана чăннине

Пĕр санах, пĕр санах, савнине!

Пайăркан-пайăркан тăкăнать

Шур çеçке хĕр чĕрçийĕ çине.

«Юратать, юратмасть, пăрахать,

Çупăрлать хăй чĕрийĕ çумне».

Куçĕсем сар пикен шывланаç

Шур çеçке «юратмасть» кăтартсан.

Иксĕлми телейпе-çке тулаç

«Юратать» пайăркийĕ юлсан.

Ан кулян, сар пике! Ан хурлан!

Юратать вăл сана кăмăлтан.

Халлĕхе пытарать туйăмне,

Вăтанать калама сăмахне.

Юратать... Юратмасть... Пăрахать...

Çупăрлать хăй чĕрийĕ çумне.

Юрату хистесе тăкăнать

Шур çеçке хĕр чĕрçийĕ çине.

Вăркăш çилĕ мана ачашларĕ

Мамăк пек сĕртĕнсе питĕмрен.

Вăрттăн çеç сан ятна пăшăлтатрĕ...

— Савнă тус! Ăçтарах-ши çӳрен!?

Тӳперен çăлтăрсем куç хĕсеççĕ,

Сывлăмпа кĕмĕлленчĕ çаран.

Яш-хĕрсем вăйăра кĕр-кĕрлеççĕ...

— Хаклă çыннăм, хăçан таврăнан?

Эп пĕччен ларнине уйăх курчĕ,

Çутатасшăн пулас сан çулна.

— Эс ăçта-ши, савни, ах, мĕн пулчĕ?

Ма хăвартăн пĕччен хăв тусна?

Çитейсем ман пата, савнă тусăм,

Тӳпери çăлтăрсем сӳниччен.

Юрататăп сана, хура куçăм!

Пит кичем-çке мана пĕр-пĕччен!

I

— Атте, йăлăхмарăн-и эс халăх сăмахне илтсе? Тытса хупнă выльăхсене халех кăларса яр. Эп кайиччен те çавахчĕ, халĕ те улшăнман иккен. Çитет. Картиш вăл ферма мар! Текех манăн «йытă Гени» ятне илтес килмест…

Ывăлĕ варт! çаврăнчĕ те, лаçран тухса, хапха патнелле утрĕ.

Ашшĕ пуç çĕклесе те пăхмарĕ, вĕрекен хурана çаплах какай вакла-вакла ячĕ.

— Шĕпĕн, вĕрентме пăхать тата, — тем самантран тин вăрçса илчĕ Элекçи, хурана кĕмен какай татăкĕсене çака чĕресе хурса. Вĕрекен шыв тумламĕсем, хурантан сирпĕнсе ӳксе, вучахри кăварпа вĕри кĕл çинче чашлатрĕç.

Элекçи алăк патĕнче выртакан купаран шĕшкĕ çаппи илчĕ те, чĕркуççи çинче çăмăллăн хуçса, хуран айне хучĕ. Вут татах та вăйланчĕ, тумламсем тапăртата-тапăртата пушшех вăйлăраххăн сикрĕç. Унтан вăл лаç çумĕнчи кивĕ валашкара аллине çурĕ, умне çакнă пир саппунĕпе шăлса типĕтрĕ. Лаç алăкне хупрĕ те каска çине пырса ларчĕ.

Кĕсйинчен портсигар кăларчĕ, нумайччен çавăркаласа ларчĕ вăл ăна аллинче. «Кĕмĕл пулас, мĕнле ялтăртатать. Ывăл парни, — шухăшларĕ вăл. — Чăвашсем, юратнă çынна тимĕр япала парнелеме хушмаççĕ, сивĕнет теççĕ. Пустуй мар-и?»

Малалла

Хĕвел, тух! Хĕвел, тух!

Çумăртан ма пытанан?

Вăйлă çумăр çунă чух

Тӳперен ăçта анан?

Пит хавас-çке санпа чух,

Çутăрах та ăшăрах.

Хĕвел, тух! Хĕвел, тух!

Çумăр иртнĕ паçăрах.