Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Шупашкартан Элĕке çӳрекен юлашки автобуспа яла таврăнакан Тамара таврана каçхи сĕм çапнине сăнаса пынă май самаях пăшăрханчĕ. Автобус çинчен ансан яла çитиччен тепĕр çичĕ çухрăм вăрман витĕр утмалла. Тамара вара кăнтăр кунĕнче те вăрманта пĕччен çӳреме шикленет. Çавăнпа та çул çинче çынсем автобуса чарма алă çĕкленине курмассерен хĕр чĕри пăлханса тапать, вĕсем хушшинче хăйсен ялĕнчисене шырать.

Тамара Петрова университетра историпе филологи факультечĕн чăваш уйрăмĕнче вĕренет. Вăл йăрăс пӳллĕ те çаврака питлĕ хĕр, хулăн та вăрăм хура çӳçне пуçĕ тавра кăшăл туса çыхма юратать.

— Элĕке çитрĕмĕр! Анăр камăн анмалла, пирĕн инçе каймалла, — автобус вокзал умне çитсе чарăнсан шӳтлерĕ шофер.

Пурте çывăх кунта Тамарăна; вăл кăшт авăнарах тăракан куç харшисем айĕнчи кăвак куçĕсемпе кивĕ вокзал çуртне тинкерчĕ, тавралла ларса тухнă кивĕ пӳртсем ăна ачалăха аса илтерчĕç. Вокзалран анаталла вырнаçнă урампа кăшт утсан — вĕсен аякри тăванĕ пурăнакан çурт. Унта çĕр выртма та шутларĕ хĕр. Анчах Эрхип куккăшĕн ывăлĕ вилсен инкĕшĕ тепре качча тухнине аса илчĕ те алăри дипломатне çирĕп чăмăртаса Кивкасалла утрĕ.

Малалла

Митюк тухрĕ урама,

Хăй шăхличĕ шăхăртать:

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Хăй шăхличĕ шăхăртать.

Митюк пĕлĕте пăхать,

Ай, мĕскер унта кĕрлет:

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Ай, мĕскер унта кĕрлет?

Акă курчĕ, тĕлĕнет:

Унта самолет кĕрлет.

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Унта самолет кĕрлет.

Хăвăртрах эпир ӳсер,

Летчиксем пулса вĕçер.

Тӳрӳ-тӳрӳ! Ти-ти-ти!

Летчиксем пулса вĕçер.

Хура вăрман варринче

Çӳллĕ-çӳллĕ хырсем пур.

Çав хырсен сĕмлĕхĕнче

Çеçпĕл ятлă курăк пур.

Ир килсессĕн çуркунне

Кăвак чечек кăларать.

Кая юлнă çулхине

Шупка хĕрлĕ вăл пулать.

Хурăнлăхра шăпчăк юрлать,

Сасси каять шыв тăрăх.

Сăрт хыçĕнчен хĕвел тухать,

Ăшши каять çĕр тăрăх.

— Чанк! Чанк! Тимĕрçĕ!

— Мĕн кирлĕ?

— Кĕмĕл çĕрĕ.

— Мĕн тума?

— Çĕрĕлле вăй выляма.

— Чанк! Чанк! Тимĕрçĕ!

— Мĕн кирлĕ?

— Кĕмĕл сулă.

— Мĕн тума?

— Алă сулса ташлама.

— Чанк! Чанк! Тимĕрçĕ!

— Мĕн кирлĕ?

— Тимĕр тĕрен.

— Мĕн тума?

— Уй-хирте суха тума.

— Чанк! Чанк! Тимĕрçĕ!

— Мĕн кирлĕ?

— Ăста пуртти.

— Мĕн тума?

— Шурă-шурă пӳрт тума.

Пĕрремĕш пайĕ

Юрий

Юрийĕн ĕнертенпех канăç çук. Чĕри те темĕн йăшкать. Пĕр вырăнта ларма та кансĕр ăна. Таçта тухса утас, такампа калаçас килет. Аптăранă енне виçĕ уйăх каялла пуçланă эрех кĕленчине те алла тытса пăхрĕ. Анчах эрехе черккене яраймарĕ. Эрехпе чунĕ лăпланаймассине туйрĕ. Алăкри шăнкăрав çеç ăна кускалуран хăтарчĕ.

— Юрий, эсĕ халĕ те тумланман-и вара?! — çитсе кĕчĕ ун патне юнашар çуртра пурăнакан Саша. — Паян санăн процесс вĕт, эсĕ маннă-им?

Юрийпе Саша иккĕшĕ те икĕ çул каялла çеç университетăн юридически факультетĕнчен вĕренсе тухнă. Пĕр пӳлĕмре пурăннă икĕ яш пĕр-пĕринчен уйрăлманнине кура ĕçлеме те пĕр çĕрех ячĕç вĕсене. Телее, вырăнĕ те пĕр халăх судĕнчех тупăнчĕ: Юрийпе Сашăна иккĕшне те адвокат должноçĕсене шанса пачĕç.

— Çук, манман. Темшĕн чун туртмасть манăн ку ĕçе.

— Мĕнле ĕç санăн паян?

— Вăтăртан иртнĕ хусах пĕр хĕре мăшкăл кӳме пуçланă. Лешĕ вара хӳтĕленсе ăна тĕртсе янă. Кам шуйттанĕ пырса пăрахнă-ши çав чул катăкне шăп çав вырăна?! Тата шăп çавăн çине ӳкмелле пулнă-çке лешĕн! Вăйпитти арçын чул катăкĕ çине ӳкнипех вилсе кайнă.

Малалла

Çуркунне çарансенче

Е вăрман уçланкинче

Чи малтан илет тĕрек

Çӳллех мар сар пуç чечек.

Йăрăм-йăрăм ун çулçи,

Чăнахах та, чун уççи.

Ака уйăхĕ иртсен,

Симĕс курăк ешерсен,

Сарă-сарă çеçкине

Вăл сарать енчен енне.

— Ак! ак! ак! Ак! ак! ак! —

Тет шапа шыв хĕрринче,

Ватă çирĕк айĕнче.

Вăл чĕнет пулăсене —

Кĕмĕл пек çупахсене. —

Тупрăм, — тет, — хитре мерчен

Çакă кӳлĕ тĕпĕнчен! —

Хăйĕн вара ним те çук,

Выляс килет ăшă чух.

Ав çанталăк ăшăтать,

Çавăнпа вăл кăшкăрать.

«Ылтăн» теççĕ кĕркунне пирки...

Ылтăн вăл чăнах та, кĕмĕл мар!..

Пӳлмесем те нӳхрепсем — тулли;

Пурте пур, йăлт хатĕр хĕл каçма.

Еплерех илемлĕ вăрмансем!..

Ыталас килет йывăçсене!..

Вĕсенчен çук пуянни ку чух —

Ылтăнпа сăрланă кашнине.

«Ылтăн» теççĕ кĕркунне пирки.

Тĕрĕсех калаççĕ, тĕрĕсех!..

Тулнă ылтăнпа уйсем-хирсем,

Ылтăн тум тумланнă вăрмансем.

06.10.21

Кунтан ытла эс вăйлăрах пулаймăн.

Кунтан ытла пулаймăн аслăрах...

Çитет пире кун чухлĕ те, тăванăм!

Ыттисене кăшт лектĕр ытларах!

Çитет пире!.. Çапла-и, тăван халăх?..

Ятна яман эс, усал ĕç туман...

Ху Керменне ху аллупа эс тунă,

Çич ют ăна сана туса паман.

Эс курнине никам та тек ан куртăр,

Эс тӳснине ан тӳсччĕр ыттисем.

Эс, ав, паян та çамрăк та пит харсăр,

Çиçсе кăна тăраççĕ куçусем!..

Кайри — мала!.. Васкаканни — васкатăр,

Вăйĕпеле мухтанччăр вăйлисем...

Эпир санпа, тăванăм, васкамастпăр, —

Сикеççĕ, тет, вакка васкакансем.

Юрлас тесессĕн, Юррăмăр пур пирĕн,

Ĕçлес тесессĕн, — ан ӳркен кăна...

Кун хыççăн кун эпир çапла кунлатпăр,

Савса та тав туса кашни Куна...

Кунтан ытла эс вăйлăрах пулаймăн.

Кунтан ытла пулаймăн аслăрах...

Çитет пире кун чухлĕ те, тăванăм!

Ыттисене кăшт лектĕр ытларах.

06.10.21