Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Итле, тăнла, Кĕтерне:

Тунти кун пуçлать эрне.

Эс тăнла, ытла ан кул,

Ун хыççăн — ытлари кун.

Юн кун юрă пуçлатпăр,

Кĕçнерни кун вĕçлетпĕр,

Эрне кун хыт ĕçлĕпĕр,

Шăмат кун çитсен вара

Çăвăнăпăр мунчара.

Вырсарни кун, Кĕтерне,

Вĕçленет шăп пĕр эрне.

Пĕр эрнере — çичĕ кун,

Çиччĕшĕ те — лайăх кун.

Çил вĕрмест. Вăрман лăпках.

Юр çăвать лапка-лапка.

— Эп капла кунтах ларсан, —

Тет юман çинчи ăсан, —

Туххăм юлăп юр айне,

Пытанас-ха кĕрт ăшне...

Кунта лайăх, хӳтĕ те,

Юр лекмест пĕр пĕрчĕ те.

Питĕ вăрттăн пĕлтерсе

Пăшăлтатрăм аттене:

— Тутлă яшка пĕçерсе

Çитерем-ха аннене.

Ятăм сахалрах тăвар,

Ятăм сахăрпа тăвар,

Сыпса пăхрăм пĕр çăвар.

— Яшка питех тутлă мар.

Ах, аннем, мана каçар.

Атте нимĕн те чĕнмест,

Анне яшкана çимест,

Пурпĕр мана ачашлать,

Ăшă сăмахсем калать:

— Пĕчĕк ывăлăм Ванюш,

Куншăнах пуçна ан ус.

Малашне тăвар кăна

Эс ярсамччĕ яшкана.

I

Ача-пăча шавĕпе кĕрлесе тăракан урам хиртен таврăнакан выльăх-чĕрлĕхĕн çĕр тĕрлĕ сассипе тулса ларчĕ. Унта та кунта сурăхсем макăрни, ĕнесем кахаллăн ĕнĕрлени уйрăмах темĕнле чĕрене çывăх, ырă туйăм çуратать, пурнăç юхăмне малалла тăсма хистет.

Пахчаран помидор калчисене шăварса кĕнĕ Лена хăйсен сурăхĕсене кĕтӳрен уйăрса килкартине кĕртрĕ те пусма картлашки çине ларчĕ. Хĕрĕн хуп-хура куçĕсем вăхăтăн-вăхăтăн савăнăçпа çиçсе илеççĕ, вăхăт-вăхăтпа вĕсенче темĕнле тунсăх палăрать.

Лена кăçал вăтам шкул пĕтерчĕ. Вăл çитĕнсе çитнĕ хĕр ĕнтĕ. Ыран вĕсен пĕр класс хĕрачипе — Зинăпа хулана тухса каймалла. Анчах чĕрере темĕншĕн канлĕ мар. Сăлтавне те чухлать Лена: унăн амăшĕ чирлекелет. Хăй чирлени çинчен Лена амăшĕ шарласах каймасть, вăйсăртарах пулсан та, ура çинче кăштăртаткаласа çӳрет, фермăри ĕçрен те юласшăн мар.

Чĕпĕсем пăхнă çĕрте ĕçлет Ленăсен амăшĕ — Таиç аппа. Кĕçĕр ак вăл ĕçрен килнĕ-килменех вырăнĕ çине кĕрсе выртрĕ. Ытти чухне шӳтлекелеме юратаканскер, хĕрĕпе те калаçмарĕ. Лена та амăшне канма чăрмантарас мар терĕ, сас-чӳ тумасăр ерипен пускаласа урама тухрĕ.

Малалла

Хĕвел те сӳнмерĕ,

Тĕнче те пĕтмерĕ

Юратнă савни пăрахсан.

Ӳкеттĕм пуль терĕм,

Пĕтеттĕм пуль терĕм

«Савмастăп» тесе каласан.

Шап-шурăччĕ çĕмĕрт,

Çунатлăччĕ ĕмĕт

Савни, санпала паллашсан!

Шанаттăмччĕ, ĕмĕр

Куçу — çутă тĕкĕр —

Кăтартĕ мана çеç ялан!

Анчах улталарăн,

Тӳрех каламарăн...

Мана эс пачах та савман!

Суялăх кăварĕ,

Куççӳлĕн тăварĕ

Чуна тивессе-çке шанман!

Хĕвел те сӳнмерĕ,

Тĕнче те пĕтмерĕ

Манран чун савни уйрăлсан.

«Телейлĕ пул!» — терĕм,

«Каях, тусăм!» — терĕм

Куççуль куçăма хупласан!

Ӳксе хуçăлмарăм,

Ларса макăрмарăм.

Эп санăн çулна пӳлес çук!

Пĕлсем, сана саврăм,

Чунтан эп юратрăм.

Ман санăн умра айăп çук!

Хĕвел те сӳнмерĕ,

Тĕнче те пĕтмерĕ

Манран чун савни уйрăлсан.

Ӳкетĕп пуль темĕп,

Пĕтетĕп пуль темĕп

Суранлă чуна хытарса!

Савнă туспала антăм кӳл хĕрне,

Курас терĕм шуçăм килнине,

Çăлтăр сӳннине, кун чĕрĕлнине,

Уйăхпа хĕвел тĕл пулнине!

Кӳлĕ çыранне шур тĕтре витет,

Кĕмĕл сывлăм çĕр çине ӳкет,

Тухăç хĕрелет, уçă çил вĕрет,

Ытарми савни сăмах кĕтет.

— Мĕн тери аван эс çумра пурри.

Шăратар-и юрату юрри?

Саврĕ пуль пире юрату Турри...

Пулас çук пуль çакăнтан ырри!

Савнă туспала антăм кӳл хĕрне,

Курас терĕм шуçăм килнине.

Куртăмăр пĕрле кун чĕрĕлнине,

Уйăхпа хĕвел тĕл пулнине!

Шурă сурăх пăранларĕ.

Шур путек çӳрет сиксе.

Кĕркури унпа вылярĕ

Тĕкĕшмешкĕн вĕрентсе.

Вăхăт иртрĕ сисĕнмесĕр,

Пысăкланчĕ шур така.

Çамкинче ун шушкă евĕр

Икĕ пысăк мăйрака.

Пĕр кунне çак так! тутарчĕ

Хыçалтан Кĕркурине.

Ахăртнех, вăл астутарчĕ

Кам тĕртме вĕрентнине.

Кунран-кунах хĕл енне

Шур юр çĕре чăпарлать.

Çакна кура асанне

Алсиш çыхма сип арлать.

Йĕки тулать асаннен,

Вара çипне çăмхалать.

Тулли йĕке майĕпен

Урай тарах кускалать.

Кушак çакна курнипе

Кĕçех ĕçе пикенет.

Ик пĕчĕк çеç çурипе

Тытать тулли йĕкене.

— Маттур эс, — тет асанне,

Ырлать кушак аçине, —

Чăлха çыхса парас, — тет, —

Сивĕ пулмĕ урине.

Канашран Çĕмĕрлене çӳрекен пуйăс Çарăклă разъездĕнче чарăнса тăчĕ. Хирĕç килекен пуйăса кĕтсе кунта чылаях тăхтамалла, анчах «пассажир» текенни яланах васкакан халах: пуйăс чарăннă-чарăнманах пирĕн вакуна вунă-вуникĕ çын кĕрсе ларчĕ. Ларнă темех те çук-ха вĕсене, çаплах вырăн шыраса (пушă саксем те нумай) каллĕ-маллĕ кумаççĕ.

Уçăлас тесе, эпĕ тамбура тухрăм, унтан проводникран çул пама ыйтса çĕре антăм. Вакун патне пĕр вăтам çулсенчи фуфайка тăхăннă арçын васкать, Аллинче ун «Дружба» текен моторлă пăчкă, çурăмĕ хыçне пысăках мар кутамкка çакнă. Унпа юнашарах хăйĕнчен те сарлакарах, самаях хулăнлана пуçланă хĕрарăм утать. Октябрь уйăхĕн çурри кăна-ха, сивĕсем те пуçăнман, ку ĕнтĕ хĕллехи пальто та тăхăнса янă, пуçне ăшă çăм тутăр çыхнă. Пичĕ анис улма пек пулмасан, ăна чирлĕ теме те пулать-и, тен…

— Проводник! Итле-ха, — янрарĕ ман хăлха çумĕнче хайхи арçын сасси. — Пăчкăпа ларма юрать-и?

Сасси ун хулăн.

— Юрамасăр. Пăчкă пĕр пăт туртас çук. Билету пур-и? — тĕпчет самаях палкама юратакан проводник.

— Епле ан пултăр?.. Ну, мĕн ман куçран пăхса тăратăн? Лар тенĕ сана, — тĕртет арçын çумри хĕрарăма.

Малалла

Сирĕн кил умĕнчи шурă хурăн

Çулçине пуль сарать çуркунне.

Çавăнта эс мана тупа турăн

Парнелетĕп тесе чĕрӳне.

Çăлтăр пек куçусем илĕртӳллĕ

Тинкеретчĕç ун чух ман çине.

Чуптăваттăн мана пит хĕрӳллĕ,

Шантарса юрату пуррине.

Сан вĕри тутусен шĕл-кăварĕ

Сĕртĕнсен питĕме, тутана —

Темшĕн тухнă куççулĕн тăварĕ

Пыл пекех туйăнатчĕ мана!

Кунсерен хĕвеле васкататтăм,

Хистететтĕм тухма уйăхне.

Шурă хурăн патне çул хываттăм

Каçсерен савнă тусăм патне.

Çурхи шыв пек юхса иртсе кайрĕç

Яшлăхри манайми вăхăтсем...

Çав-çавах асăмран тухаймарĕç

Санпала юнашар пулнисем!

Сирĕн кил умĕнчи шурă хурăн

Сартăрах кашни çул çулçине!

Юратуллă каçсем, савнă вырăн

Ан тухайччĕр асран ĕмĕрне!