Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хура ăш-чиклĕ çынсем ал усса ларман. Çтаппан Иванч инкеклĕ туй хыççăн килне Михала пиччĕшне чĕнсе илнĕ. «Эсĕ çĕрле пулса иртнĕ юнлă ĕçсем çинчен пĕлетĕн-и?» — ыйтнă вăл Михаларан. «Пĕлтерчĕç...» — алăк урати урлă каçичченех систернĕ лешĕ. «Куçман тăшманĕсем ялта лăк туллиех тенине илтсеччĕ эпĕ. Чăнах-и ку?» Михала куçне хĕскелесе илнĕ: «Сахал мар тесе шутлатăп...» «Куçмана нумай çула хупса лартнă ĕнтĕ. Ĕçе татах та йывăрлатмалла. Куçма айăпĕ Укахвие те пырса лекмелле. Путакан çын улăм пĕрчинчен те пулин тытса çăлăнасшăн тет. Укахвие те çавнашкал «улăм пĕрчи» тупса памалла. Ан тив, упăшки туса хунă хăрушă инкеке кăштах та пулин сирсе яма тăрăштăр вăл. Следовательсем киличчен ку шухăша часрах çул парасчĕ...»

Çтаппан Иванч çирĕп шухăш тытнă: «Куçма çемйине ялтан кăларса яма май тупасчĕ. Мĕнле шутлатăн эсĕ?» Михала чылайччен чĕнмесĕр ларать. Унтан çапла каласа хурать: «Ку ĕçе йăпăр-япăр тума май килмĕ çав. Малтан ял общинин килĕшĕвĕ, кайран суд приговорĕ кирлĕ. Анчах пĕр япалана ăнланса илейместĕп эпĕ: çакнашкал пăтăрмахра мĕн усси тупăн эсĕ?» Çтаппан Иванч чеен кулкаласа илнĕ те юлашкинчен хăй шухăшне пĕлтернĕ: «Санран пытарса тăрасшăн мар эпĕ хамăн ĕмĕте. Манăн пуçра пĕр шухăш йăва çавăрма тытăннă-ха. Пĕлтĕр пысăк хур турĕ мана путсĕр Куçма. Çавăнпа ниепле каçару та пулма пултараймасть. Хăйне этап çулĕпе ăсатсан çемйине те ялтан кăларса ярасчĕ. Унăн çĕрне община урлă хам алла илес тетĕп. Çĕрĕ пĕчĕк мар. Ăна община урлă хам çине куçарсан манăн хуçалăх татах та пысăкланмалла. Виçĕ ят çĕре ял общининчен укçа тӳлесе илсен пайтах услам кĕрĕ ман алла. Çавăн çинчен шутласа пăх-ха?»

Малалла

Хамăн несĕлсен мĕлки çук манăн,

хамăр йăхăн кĕнеки те çук.

Мĕн тесе пире халал каланă,

пурăнăçĕ — паллă мар ку чух.

Кăкăрта, туятăп, пăхăнмасăр

шав тапать-мĕн йӳркĕн çын чĕри.

ыйхăма та канăçлăх памасăр

вăл хистет пулма усал чури.

Шур сурпанлă, пурçăн шăлаварлă

хура куçлă ман мăн асаннем

ют арпа, тен, пулнă та каварлă,

тарнă-тăр таçта çĕрле вĕсем.

Ут ури сасси ян кайнă пулĕ

Дунайçи тӳремĕ тăршшĕпе.

Çăлăннă хĕçрен вĕсен кун-çулĕ,

тен, çилсем йĕрне хупланипе.

Çавăнпа-тăр эпĕ юрататăп

куçăм виçейми çеçен хире,

пушă çапнине юртан ута та, —

ирĕк сасă юхĕ инçетре.

Чееленĕп, кĕрĕп çылăха та,

тен, пуçа çухатăп çул çинче —

эп несĕлсене йăлтах хыватăп,

çав юнах вылять чун таппинче.

Балкана çур кунĕ çитрĕ —

Кайăк юр юрлать,

Çарансем симĕсленеççĕ,

Слива çурăлать.

Çӳл Муркаш хура курнать-ха —

Аптратать суран.

Пулăшу кӳме ыйтать вăл

Тинкерсе куçран.

Тăвансемĕр те Балканăм! —

Тет вăл таврана. —

Тĕттĕмленчĕ те çанталăк,

Каç хуплать куна.

Тек тӳсмешкĕн пултараймăп

Тыткăн асапне:

Турккă штыкĕсем чикеççĕ

Ман ачамсене.

Турккăсен чури пулмашкăн

Халăм çук пачах.

Ирĕклĕ, телейлĕ пурнăç

Эп курасшăнах...

"Манахсем, çук, хăтараймĕç", —

Халăх кăшкăрать.

Экзарх мар, Караджа кирлĕ,

Вăл çеç хăтарать!"

Эх! Çут çăлтăрсем!

Эсир ултавлă.

Эсир çуталнă манпа чух...

Е теприне вăл ăсатсан та —

Çаплах çуталнă.

Эх! Çут çăлтăрсем!

Эсир ултавлă.

Эсир телейлĕ манпа чух.

Вăл теприне кăмăлласан та —

Çаплах телейлĕ.

Эх! Çут çăлтăрсем!

Эсир ултавлă.

Шухăшларăм,

Хĕлле — хĕллех терĕм,

Хĕл кунĕнче

Çумăр çумастъ терĕм.

Чухлаймарăм:

Вăрантăм та —

Чашлаттарса çумăр çавать.

Шухăшларăм,

Çулла — çуллах терĕм,

Çу варринче

Шур юр çумасть терĕм*

Чухлаймарăм:

Варантăм та —

Тунсăх сапса шур юр çăвать.

Çапла пулать иккен,

Пурнăç — пурнăçах нккен.

Гипноз... Гипнотизер... Чăвашла каласан, куç пăвакан этем ĕнтĕ. Ăраскалсăр шăпаллисем яланах асамçăсене шыраççĕ. Хăйсен хуйхи-нушине каласа парса çăмăллăх тупасшăн вĕсем. Анчах асамçăн е тухатмăшăн япшар чĕлхипе телей тупнă çынсене халиччен те асăрхаман-ха Мишша. Пурах-ши çавнашкал телейлĕ çын? Пурах пулсан мĕншĕн йăлттин-ялттин сиккелесе çӳремеççĕ вĕсем ял урамĕнче?.. Мишша çывăрса каяймасăр енчен енне çаврăнкаласа выртрĕ. Унтан вырăн çинчен тăчĕ те кантăкран çĕрлехи урама тинкерчĕ. Тулта çил ачисем çеç ӳлесе макăраççĕ, чуна çӳçентереççĕ. Мишша сасартăк кулса ячĕ. Çук, ахăлтатса кулмарĕ вăл. Сасăпа куласран çăварне аллипе хупларĕ. Амăшĕпе Кури шарт сиксе вăранасран хăрарĕ. «Ха! Мишша ухмаха тухнă-çке!» — тесе калĕç тата.

Мишша çывăрма выртрĕ, тарăн шухăша кайрĕ. «Ытла та айван-çке эпĕ! Куç пăвакан пулма ĕмĕтленетĕп! Хамăра, телейсĕрсене, мĕнле чĕлхеçĕ çăтмах тĕнчине тупма пулăшĕ-ши? Мĕнле усал вăй пирĕн çемьене инкек-синкек илсе килчĕ-ха? Куç пăваканĕ кам пулчĕ-ши? Пире тăлăха тăратса хăварчĕ вăл: аттесĕр юлтăмăр! Тĕрмене ячĕç ăна. Хăрушă айăпа кĕчĕ вăл. Хăйĕн пысăк çылăхне пула тамăк çулĕпе утрĕ атте. Çӳлти Турă пире çак хура инкекрен сирсе яма пултараймарĕ...»

Малалла

Хитре иккен колхоз утарĕсем!

Йĕри-тавра ал çупрĕ улмуççи.

Чăмăртанаççĕ йышлă улмисем:

кĕренленсе çитсессĕн татса çи!

Профессорсем-ши тетĕн аптраса

кунти шап-шур халатлă çынсене.

Ĕçлеççĕ мучисем канашласа:

çил пытанать сухалĕсем ăшне.

Çынсен ĕçне ыр ĕмĕр пулăшать.

Çакна кунта туллин туятăн эсĕ:

Сар тулă çеç-им кирлĕ ялйыша?

Кашни килте нăк лартăр пыл чĕресĕ.

Пуян иккен колхоз утарĕсем,

çĕклеççĕ ĕмĕте татах вĕсем.

«Атăла алтăрпа айтараймăн!»

Чи малтан кам каланă çапла?

Урăхла ниепле çавăраймăн, —

Калăпланă чăн-чăн сăвăçла.

Халăх ăсĕ, чĕлхемĕр хăвачĕ

Шăратса хывнă пек курăнать.

Çавнашкал сăмахсем ман хывасчĕ,

Чун пĕр çав ĕмĕтпе пурăнать.

Поэзи вăл — уйрăм патшалăх,

Ăна чинпала эс виçеймĕн:

Ĕнер тиркени — халь пахалăх,

Паян мухтани — тен, пиçеймĕ...

Сăмахăн тĕп ылтăнĕ — чăнлăх,

Ăна хурласа хуратаймĕç.

Поэзи вăл çамрăк яланлăх,

Ни пенси çук уншăн, ни канăç.

...Çук! Килĕшеймĕп ĕмĕрне!

Мĕнле ан пултăр-ха манпа

Çак хыр, улатакка е чĕмсĕр

Çак чĕрĕ, е çĕрĕшĕн

Кив çулçă айĕнчи кăмпа?

Пур чĕрĕ чун — ман тус вăл ĕмĕр!

Çак чарлана та курмăп-и,

Хупланĕ-и çак ким вĕçни

Хумхантарса çак Атăла?

Пĕлетĕп: Гамлетăн шăпи

«Пулатăп-и е çук?» — тени

Халь «çук» тесе вăл татăлать,

Çапах... çапах та ман пуласчĕ,

Май пур пулсан -

кунтах юласчĕ!