Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Хура тинĕс хĕрри. Чăнкă çыран.

Унта йывăç ӳсет пĕр-пĕчченех.

Çав йывăçăн ӳтне касса çурма таран,

Вырнаçнă пысăк чул ун чĕринех.

Çапла вĕсем пурнаççĕ нумай çул —

Чĕрĕ йывăçпа чунсăр чул,

Пирĕн пекех.

Аннен çуралнă кунĕ çывхарса çитет. Ăна пуç тури парнелеме шутларăм. Лавккана кайрăм. Унта пуç тури пулмарĕ. Лавкка хуçи мана çапла каларĕ,

— Çакăнти вăрманта арăслан пурăнать. Ун патне мĕн пур чĕр чун пуç тури илме çӳрет, эсĕ те кайса пăх.

Эпĕ арăслана шырама кайрăм. Вăрман тăрăх утатăп-утатăп, утсан-утсан пӳрт куртăм. Шала кĕтĕм, унта никам та çук. Пӳрт варринче сĕтел ларать, сĕтел çинче икĕ çăкăр татăкĕ тата икĕ кашăк. Кĕтесре икĕ кравать. Пĕри пысăк, тепри пĕчĕк. Пĕчĕк кравать çине выртрăм та çывăрсах кайнă. Шав илтсен вăрантăм. «Кил хуçисем таврăннă», — шутларăм эпĕ ăшра. Кунтан тухса кайма пуçларăм, анчах тухатмăшпа унăн хĕрĕ мана курчĕç те йывăç çумне вĕренпе çыхса хучĕç. Пĕр кун тăратăп, икĕ кун тăратăп. Виççĕмĕш кунне ман пата арăслан килчĕ. Хăрасах кайрăм, мана çисе ярать пулĕ терĕм. Анчах вăл мана çыхнă вĕрене кăшласа татрĕ те хăйĕн килне илсе кайрĕ. «Мĕн тума килтĕн, мĕн тăватăн кунта?» — тесе ыйтрĕ манран арăслан. Мĕн пулнă веçех суймасăр каласа патăм. «Пуç тури илме килтĕм», — терĕм. Арăслан кулянчĕ. Анчах та вăл мана пуç тури тупса пачĕ. Эпĕ ăна хама асăнмалăх çĕрĕ парнелерĕм. Юлашкинчен, «Сывă пул!» — терĕм. Çуралнă кунĕнче аннене пуç тури парнелерĕм. Анне хĕпĕртерĕ, савăннипе питрен чуп туса илчĕ.

Пуш вăхăтра кĕрет салтак

Казармăн канăç пӳлĕмне,

Итлеççĕ-çке халь ав шалта

Туссем Орлова концертне.

Кино çăлтăрĕ Мускавран

Гастроле килнĕ — янратать,

Псков гарнизонĕнчи клубран

Çитен сас — репродукторта.

Çарти ретре чăваш каччи

Тăван Атăлĕнчен инçе,

Кино çăлтăрĕн юрринчи

Хумсем салтакăн чунĕнче...

Çапла итленĕ антăхса

Ун чух эп — çамрăклăхăмра;

Çав хумсемех, янрав туса,

Паян та хал çĕклеç манра.

Атăл пăрĕ шур юрпа

Витĕнсе выртать,

Йĕлтĕр çинчи маттурпа

Çил пĕрле юртать.

Ушкăн-ушкăн студентсем

Аннă ярăнма,

Хатĕрленнĕ сăн-питсем

Мăкăнь пек пулма.

Ăмăрту мĕн икенне

Кунта тĕрĕслер,

Канмалли текен кунне

Çапла ирттерер.

Хура вĕтлĕх, сив куçпа

Ан пăхсам пире;

Ыр сунса, хавасупа

Пулăш йĕлтĕре!

Инçетре, Германи çĕрĕнче,

Уçă шуçăмлă ир кулĕм

Ман ӳте пĕр тимĕр тирĕнчĕ,

Юнăм çунăхрĕ хĕрӳллĕн.

Ӳкрĕм те пустав çерем çине,

Курăка хĕретрĕ юнăм.

Туйрăм вăйăм-халăм чакнине,

Темшĕн кăшт хурланчĕ чунăм.

Çав самант — нихçан манассăм çук —

Хĕр васкавлăн чупрĕ пычĕ.

Вăйлăн-вăйлăн çиçĕм çиçнĕ чух

Улшăнмарĕ ун сăн-пичĕ.

Вăл-çке хăнăхнă хĕр аллипе

Сурана тирпейлĕн çыхрĕ,

Ăнсăртран çеç çăлтăр куçĕпе

Куçăмран чĕнмесĕр пăхрĕ.

Хĕр васкарĕ тепĕр çын патне...

Астăватăп — манас марччĕ:

Куçĕсем юратнă хĕр ятне

Асăнма хушса хăварчĕç.

Çĕнĕ çул çывхарса пырать. Акă уяв кунĕнче шап-шурă юр вĕçтерет. Эпĕ часрах чаплă чăрăша вăрмантан илсе килме васкатăп. Чăрăшлăха çитсенех хитре чăрăша шырама тытăнтăм. Çапла пыратăп васкамасăр. Пыратăп та курах каятăп, йывăç айĕнче шурă мулкач выртать, урисене хăй айне чикнĕ, ăшăнса выртать. Эпĕ çак мулкача кишĕр ывăтса патăм. Савăнчĕ пулас, васкасах чĕпĕтме пуçларĕ. Акă юнашарах хитре, илемлĕ, чаплă чăрăш курăнса кайрĕ. Эпĕ ăна касма пикентĕм. Сасартăк, кĕтмен çĕртен чăрăш тăрринчен шăнса кайнă кайăк ӳкрĕ. Касма чарăнтăм. Кайăкĕ илемлĕ, икĕ куçĕ çăлтăр пек йăлтăртатать. Кайăк нумаях кĕттермерĕ, икĕ пĕчĕк куçне уçрĕ.

— Эсĕ маттур ача, мана вилĕмрен çăлтăн. Сана Хĕл Мучи патне ăсатăп, — терĕ кайăк ман çине пăхса.

Çак асамлă сăмахсене каларĕ те пĕр самантран эпир ылтăн пӳрт умне çитсе тăтăмăр.

— Акă çитрĕмĕр Хĕл Мучи патне, — терĕ те кайăк çухалчĕ.

Пӳлĕм варринче Хĕл Мучи. Вăл ачасем валли парнесем хатĕрлет. Эпĕ Хĕл Мучине сывлăх сунтăм. Малалла теттесем хатĕрлеме иксĕмĕр пуçларăмăр.

— Эсĕ, хĕрĕм, ырă кăмăллă ача, мулкача тата кайăка пулăшнăшăн сана парнесем тата кĕмĕл укçа парнелетĕп, – терĕ Хĕл Мучи. – Халь çак чаплă чăрăша ил те лашасем çине лар. Эп ăçта пурăннине никама та ан кала, – хушрĕ мана Хĕл Мучи.

Ман ывçăмра

Пĕчĕкçĕ пăнчă евĕр

Вăрă.

Мĕн шăтĕ-ши,

Çак пĕчĕк пĕрчĕрен?

Ку çарăк пулĕ-ши,

Е роза,

Е

Кăвар пек çунан

Çеçенхир чечекĕ-ши?

Çак пĕрчĕре

Туни, çулçи,

Чечекĕпе тымарĕ те

Вырнаçнă.

Унтах тата

Тĕлĕнмелле шăрши!

Паттăр пĕрчĕ!

Мĕн чухлĕ япала вăл

Йăтнă!

Хăш чух

Кăшт çеç тымар яра пуçланă

Çакăн пек пĕрче

Таптаççĕ ăнсăртран.

Пурпĕрех вăл ăнтăлать

Хĕвел патне.

Ух, паттăр!

Паттăр пĕрчĕ!

Пур кайăкран пахи —

Шутлатăп эп — тăри.

Кун тăршшĕпе янрать

Хирте тăри юрри.

Çак кайăк шырамасть

Улах, хӳтĕ кĕтес.

Вăрттăн шурăмпуçне

Вăл шăпчăк пек кĕтмест.

Уяр-и, çумăр-и —

Çавах: «тăр-тăр-тăри!»

Колхоз уй-хирĕнче

Ян-ян! тăри юрри.

Юрри-çеммипелен

Хастар ĕçлес килет.

Хастар ĕçĕмĕре

Юррипелен пиллет.

Юр кайиччен килсе

Тыр-пул пуçтариччен

Пĕрмай вăл пирĕнпе,

Çак пĕчĕкçĕ ĕçчен.

Ула улăхра урнă тупă улать,

Уяр тӳпере çухăрать хурçă кайăк.

Эпир юратса тăнă лăпкă хула

Вутра ялкăшать-çке. Мĕнре-ши ун айăп?

Пĕр айăпсăр çын нăйкăшать тарăхса.

Çуртсем вăркăнаççĕ, ай-çийĕн çунаççĕ,

Ĕнсе хуралать симĕс тăрăллă сад...

Çаплах тӳпене хуплать вилĕм çуначĕ.

Хула варринче тамăк вучĕ улать.

Масар пек юлать эпир савнă хула.

Эл куртăм ем-ешĕл уяр кăнтăра.

Пуян-çке çав кăнтăрăн аслă уй-хирĕ!

Анчах сĕрĕшсе пулнă сарă тырра

Паян çурла мар, — вырать çулăмлă вирĕк.

Шыв шăлпăн юхать сарлака улăхпа.

Ун юхăмĕ хурлăхлă, йывăр ун çулĕ:

Вăл тăрă шыв мар — вăл хĕрелнĕ юнпа;

Вăл çумăр та мар — мĕскен тăлăх куççулĕ...

Халь куç виçейми çав çеçен хирте,

Тусан çĕклесе çавра çил çеç иртет.

Эл çитрĕм çил-тăвăллă сив Çурçĕре

Унти этемсем ытарма та çук харсăр.

Типтерлĕ çуртра, вăрманти ĕшнере,

Çын пураннă пулнă-çхе хурлăх курмасăр.

Çав харсăр этемĕн чипер йăвине

Эсрелĕ килсе хурчăка пек тустарнă;

Малалла

Пурăннă тет пĕр ялта Йăван. Вăл кĕтӳçĕ пулнă, сурăх кĕтĕвне пăхнă. Ăна пурте ухмах Йăван тесе чĕннĕ. Пĕррехинче ухмах Йăван хĕлле сурăх пăхма кайрĕ. Уйра курăк çуккипе сурăхсем юр тăрăх утаççĕ, утаççĕ, чарăнма пĕлмеççĕ. Кĕтӳçĕ те утса ывăннă. Вăл пĕр уйри капан çине хăпарса канма шут тытнă. Хырăмпа та, çурăмпа та, алăпа та, урапа та тапаçланать, анчах ниепле те хăпараймасть. Киле кайса пусма илсе килсен çеç хăпарма пултарать. Анчах канма выртнăччĕ, пăхать — сурăхсем çук. Капан çинчен хăвăртрах сиксе анать, пусмине киле кайса хурать, сурăх кĕтĕвне шырама пуçлать. Нумай-и, сахал-и утать Йăван, курах каять пĕр хурăна. Лешĕ кашласа ларать. Хурăн макăрать пуль тесе шухăшлать Йăван.

— Мĕншĕн хуйхăратăн?

Нимĕн те шарламасть хурăн. Каллех ыйтать. Каллех хуравламасть. Йăван тарăхса каять те хурăна касса ярать. Хурăн ăшĕнче ылтăн укçаллă чӳлмек тупать. Чӳлмеке илет, малалла каять. Инçех те мар сурăх кĕтĕвне тупать. Яла сурăх кĕтĕвĕпе тата укçапа таврăнать. Халĕ ăна никам та ухмах Йăван тесе чĕнмест.