Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пĕррехинче, кукамайсем патĕнче хăнара пурăннă чухне, Наçтук аппапа кукамай пасара хăмла сутма кайма пуçтарăнчĕç. Манăн та вĕсемпе каяс килет. «Илсе кайăр-ха», — тесе тархаслатăп. Мĕнле йăлăнсан та мана хăйсемпе илмерĕç. Апат-çимĕçне тутăр çыххипе çыхрĕç те тухса утрĕç.

Эпĕ те вĕсен хыçĕнчен пытанкаласа утатăп. Ялтан тухрăмăр. Вĕсем мана çаплах асăрхамаççĕ-ха. Инçех мар айккипе иртекен аслă çула çитиччен кăшт маларах çеç çаврăнса пăхрĕç те эпĕ хыçалтан пынине курчĕç.

— Эх, Турă, çак ачана! Пăх-ха, Наçтук, таса тумтирне те тăхăнман-çке, çаплипех килнĕ, — тет кукамай тарăхса. — Ну, кил ĕнтĕ. Халь тин ăçта хăвса ярас сана? — шавлать кукамай.

Çул хĕррине канма лартăмăр. Хĕвел хĕртсе пăхать. Чылайччен ларма тиврĕ. Ĕçес те, çиес те килет. Хĕвел пĕçернине те чăтма хĕн.

Акă пĕр грузовик çитсе чарăнчĕ. Эпĕ пуринчен малтан вăшт кăна хăпарса лартăм. Машина хускалса кайрĕ. Хăй питĕ аякка каять пулмалла. Кузов çине темĕн чухлĕ краççын тата тикĕт пичкисем лартса тултарнă.

Каç енне сулăнчĕ. Аслă çултан пăрăнакан пĕр çул тĕлне пире машина çинчен антарса хăварчĕç. Малалла çуран утмалла иккен. Çăкăрпа, суханпа тата пиçнĕ çăмартапа çырткаласа янă хыççăн утма пуçларăмăр.

Малалла

Те эсĕ,

те юр пĕрчи,

те чӳрече сенкерлĕхĕ,

те каç?

Тунсăх

ярса илет те —

йăлт сахăр пек,

йăлт ирĕлсе каять,

йăлт

музыка пулса тăрать.

Эсĕ

е юр пĕрчи,

е чӳрече сенкерлĕхĕ,

е каç.

Вĕри-вĕри пăшăлтату пек

асилӳсем

ирте-ирте каяççĕ.

Ăспа ăнланайми,

куçа та курăнми

асилӳсем...

Те эсĕ куç хĕсетĕн,

те чӳрече сенкерленет,

те каç пулать,

те юр пĕрчи вылять.

«Эп шапчăкăн куççулĕ.

Шăплăх эп.

Мана

илтмеççĕ.

Эп çăкăртан та пĕчĕкрех.

Мана асăрхамаççĕ те...»

Çурçĕр.

Уйăх çине

шăтарасла пăхать сывлăм тумламĕ.

Санăн ĕненĕвӳ мана

сывлăш пек кирлĕ.

Санăн çепĕçлĕхӳ мана

çăкăр пек кирлĕ.

Санăн илемлĕхӳ мана

хĕвел пек кирлĕ.

Хаяр çилсем вĕрет,

Хаяр çилсем...

Пуçне пĕкет-пĕкет,

Пĕкет этем.

Элчел пиллет-пиллет

Хаяр пилсем...

Пуçне пĕксен пĕтет,

Пĕтет этем...

Çамрăклăх, ачалăх пур çыншăн та асра юлакан, чи идемлĕ пурнăç тапхăрĕсем. Кашни çыннăн çак тапхăрпа çыхăннă асаилмеллисем нумай.

Çуркунне. Тавралăх хĕллехи тумтирне хывса ăшă сывлăшпа тарăннăн сывлама пуçлать. Илемлĕх пурнăçра паллă вырăн йышăнать. Çамрăксем те чăтса тăраймаççĕ, хут купăспа вăййа тухаççĕ, вăйă-кулăпа киленеççĕ. Хĕрсемпе каччăсем пĕр-пĕринпе тĕл пулса мăшăр кăвакарчăнсем пек вăркаççĕ.

Вера кăçал саккăрмĕш класра вĕренет. Çак çуркунне уншăн темле асамлăрах та илĕртӳллĕрех туйăнать. Мĕн пулчĕ-ши вунпилĕк çулхи хĕр чĕрине? Мĕншĕн кӳршĕре пурăнакан Толяна курсанах чĕри хăвăрт-хăвăрт тапма пуçлать-ши унăн? Хальлĕхе çакна хĕр ăнланаймарĕ.

Ака уйăхĕн пуçламăшĕнче Вера çуралнă кунне паллă турĕ. Ашшĕпе амăшĕ ирĕк панипе хăйпе пĕрле вĕренекен икĕ хĕрпе икĕ каччăна тата купăспа калама тесе кӳрше каччине Толяна чĕнчĕ.

Толя Верăран тăватă çул аслă. Вăл шкул пĕтернĕ, техникумра вĕренет ĕнтĕ. Канмалли кун пулнипе яла таврăннă. Юрларĕç, ташларĕç çамрăксем, Верăна саламларĕç те килĕсене саланчĕç. Хĕрĕн чĕрине çавах темен канăç памарĕ, унăн Толяран уйрăлас килмерĕ. «Толя халь клуба тухса кайĕ, унта ытти хĕрсемпе ташлĕ, купăспа вылĕ, ăна купăс каланă çĕрте хĕрсем пыра-пыра такмаксем калĕç», — кĕвĕçсе шухăшларĕ вăл. Мĕнле юратмăн-ха Толяна? Ялти хĕрсем те ун çине кăна пăхаççĕ. Вера чăтса тăраймарĕ. Толясем патне тухса чупрĕ. Каччăн йăмăкĕпе юлташлă вĕсем, пĕрне-пĕри «тусăм» тесе ченеççĕ.

Малалла

Тĕнче пуçламăшне пĕлме пулать-и?

Ун тупсăмне таçти ĕмĕрсенче,

Халь ман умра

Ялкăшакан кăвайт та,

Миçе çула çитсе-ши çĕр çинче?

Кама кăна курман-ши унăн куçĕ?

Вуласчĕ манăн çулăм чĕлхине.

Кăвайтпала тăратăп куçа-куçăн,

Тăратăп тĕксĕм, сивĕ каçхине,

Кăвайт çунать.

Шухăшăма сиссе-ши

Хăй çулăмне ман еннелле ярать,

Анчах та çулăм чĕлхине пĕлменшĕн

Кăвайт сăмахĕ кăвайтрах юлать.

Çил шăхăрать уй урлă.

Тăвăл килет.

Кăмăлăм темшĕн хурлă,

Кăмăл йĕрет.

Кĕмĕлĕм те, мерчен те

Пулмĕ, пулман.

Вăл хĕррипе черченкĕ,

Шурă кăлкан.

Мăн асаттен йăх пуçĕн

Шур çӳçĕ пек.

Хӳтлĕхсĕр, сасăсăр, уççăн

Вĕлкĕшрĕ тек.

Тăвăл, тасал, ан ашкăн,

Çитĕ ылхан.

Вăл хĕррипе пĕр ушкăн

Шурă кăлкан.

Чарăнăн — кăмăлăм хуçăк

Пулмĕ текех.

Шурă кăлкан йăх пуçĕн

Çӳçĕ пекех.

Кама-тăр вăрттăн килĕштернĕ,

Кама-тăр уççăн юратман.

Усал шухăщлисене хӳтернĕ,

Ыр тунине часах манман.

Именчĕклĕ, ытла сăпайлă,

Çын куласран хăра-хăра

Çапла эп çитĕннĕ хам майлă

Вăрманлă, лăпкă тăрăхра.

Ачалăхăм — çырла утравĕ,

Шап-шурă Çĕмĕртлĕ¹ тĕнчи.

Ыйтсассăн вырăс-и, тутар-и,

Калаттăм эп: «Пӳлер енчи».

Мăнаçчĕ çак самант ман сăнăм,

Кĕрен витсен те питĕме,

Умра уксах Тимур хăй тăнăн,

Сапатчĕ куçăм хĕлхеме.

Пĕртен-пĕр хурçă сăнă евĕр,

Шăтарасла пăхса илсе

Эп хатĕрччĕ çич ĕмĕр витĕр

Ямашкăн çулăмсăр ĕнтсе.

Çапла ман кăмăл тĕрекленнĕ,

Аваллăхăн ятне яман.

...Кама-тăр вăрттăн килĕштернĕ,

Кама-тăр уççăн юратман.

Усал хыпар утпа çӳрет,

Ырри вара — çуран.

Пĕри — çынна телей кӳрет,

Тепри — сĕнет суран.

Ик хирĕç хыпара епле

Пĕр тан йышăнмалла?

Пĕри — туртать тӳпенелле,

Тепри — аялалла.

Çуран çӳрен — юрлаттарать,

Юлан утли — йĕртет.

Пĕри — çын пурнăçне тăсать,

Тепри — кĕскелетет.

Алла тытса çăкăр-тăвар

Ыйтасчĕ Турăран:

Утпа çӳретĕр ыр хыпар,

Усал хыпар — çуран!