Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Вовăпа Юра пĕр çулхисем, пĕр касăра юнашар пурăннă, шкулта та пĕрле çӳренĕ. Икĕ çывăх юлташ мĕн вунă класс пĕтеричченех пĕрле ӳсрĕç. Юра кăшт хавшакрах пулнă пирки Вова ăнă яланах хăйпе илсе çӳреме тăрăшрĕ, ан кӳрентерччĕр тесе никама та ун патне çывăха ямарĕ. Вĕсем иккĕшĕ те вăтам шкул пĕтерсе тухрĕç. Халĕ ĕнтĕ каччăсене кĕтмен çĕртен юрату туйăмĕ çунтарма пуçлать. Вовăпа Юра пĕр касăра пурăнакан Лена ятлă хĕре юратса пăрахаççĕ. Вĕсем виççĕшĕ шавах пĕрле çӳреççĕ, ăçта каймалла пулсан та пĕр-пĕрне пăрахса хăвармаççĕ. Çавăн пек чухне ĕнтĕ кĕвĕçӳ туйăмĕ çуралать те.

Лена ытларах Вовăна кăмăллать, ăçта пулсан та унран юлмасть, ăна хăйĕн аллинчен ямасть. Лена Вовăна юратнине Юра ăнланса илет, çавăнпа унăн çывăхне те пыма хăраса тăрать.

Пĕррехинче икĕ юлташ хушшинче темĕнле пăтăрмах сиксе тухнăччĕ. Темиçе кун Юра урама тухмарĕ, Вовăпа калаçма пăрахрĕ. Çапах Юрăн Вовăпа килĕшме тиврĕ. Мĕншĕн тесен вăл пĕччен урама тухса çӳреме хăрать тата хĕрсемпе те калаçма пултараймасть. Каллех пĕрле çӳреме тытăнчĕç çывăх юлташсем. Виççĕн пĕрле калаçса тăнă вăхăтра Лена Вова куçĕнчен йăл кулса пăхса тăратчĕ те ăна хăй мĕнле юратни çинчен систеретчĕ. Вова та ун çинчен куçне илмесĕр, çурхи пĕрремĕш чечек çине пăхнă пек, ик куçĕнчен пăхатчĕ, унтан вара Ленăна икĕ аллинчен тытса хăй юратнине сăмахпах юлташĕ умĕнче каласа хуратчĕ. Юра çакăнпа ниепле те килĕшме пултараймастчĕ, кĕвĕçнипе иккĕшне те темĕн туса хума хатĕрччĕ. Çапах çырлахмалла, урăх нимĕн те тума çук. Вĕсем пĕр-пĕрне юратаççĕ, çакна Юра лайăх ăнланатъ. Хăш-пĕр вăхăтра Юра юратуллă мăшăра курас мар тесе килне тĕрлĕ сăлтав тупса пăрахса каятчĕ. Хăйне Лена юратманшăн вăл çĕр хута çывăрмасăр шутласа выртнă. Лешсем иккĕшĕ ыталанса çӳренине курсан куççуль те кăларнă. Çапах та ăнланчĕ: Вова пур чухне Лена хăйне нихăçан та юратма пултараймасть.

Малалла

Тин чĕрĕлен çанталăк сăнĕпе —

Çуркуннепе — сана танлаштаратăп,

Сăн-сăпатна хăпартланса сăнатăп

Илĕртнĕрен таса илемĕпе.

Санра лайăххине кăна куратăп,

Туйса тăратăп яланах ăсна.

Ыр кăмăлна мухтатăп та шанатăп

Кирек хăçан пулăшасса мана.

Кун-çул таппи, ун иксĕлми хавалĕ,

Телейĕм те санра çеç упранать.

Çул иртнĕçемĕн ытларах саватăп,

Чĕре сана, сана çеç йышăнать.

Çулсем иртеç ытла та хăвăрт,

Тултартăн ак вун тăхăр çул.

Çара кайма сан çитрĕ вăхăт —

Эс уншăн кулянса ан çун.

Канаш Çарне каятăн эсĕ

Тăван çĕре хӳтĕлеме,

Хăруш самант килсе çитсессĕн

Тăшман çине сиксе ӳкме.

Виç çул иртсен кĕтсе те илĕ

Сана тусу — чи юратни.

Ăна эс калăн: «Эпĕ килтĕм.

Спаççипă кĕтнĕшĕн, савни...»

Ах, атте, атте, пăх-ха таврана:

Ăвăслăх тулли вĕçет шурă хурт.

Ватăлатăн-им — шăлайсам куçна:

Вĕçмест шурă хурт, вĕçет шурă юр.

Ах, аттеçĕм, эс сакăр вуннăра,

Ах, аттеçĕм, эп ĕнтĕ аллăра.

Эсĕ те шап-шур, эпĕ те шап-шур:

Çӳç çине куллен тăкăнать сив юр.

Çамрăк хĕрĕмçĕм, пăх-ха кантăкран,

Харсăр ывăлçăм, тух-ха алăкран:

Шур ăвăслăхра лапка юр çăвать,

Ăвăслăх витĕр аслаçу каять...

Урамри хунар çутисем

Мана,

Пĕчченскере, сыхлаççĕ,

Пĕлĕчĕсем, юпана çапăнса,

Сивĕ Ачашлăх сапаççĕ.

Тăван тени мĕн тени?.. Чуна çывăх çын тени! Чунпа юнăн пĕрлĕхне палăртакан сăнарлăх шăпах пулать тăванлăх. Чăваш тĕрлĕ ятпала палăртать çак туртăма — пархатарлă туйăма. Ахальтен мар халăхра тăванлăхăн шайлăхне кăтартакан паллăсем чи авалхи ăнлавсем, шучĕпе те йышлисем. Çакă мĕне пĕлтерет, мĕскер çинчен систерет? Хуравĕ кунта пĕрре — тăван-пĕлĕш сумлăхĕ халăхăмăр хушшинче, çакна пĕлтĕр пур тĕнче, авалтанпах хисепре!

Тăван тăвана сумлать, хисеплесе пуç таять. Ыр хунавлă, ятлă йăх, е урлхла каласан, пĕр тымартан вăй илен тăванлăх-хурăнташлăх пире пухать пĕр çыхха — инкек хуçайми йыша. Савнăçа та, хурлăха та этем пайлать тăванпа, чун саван хурăнташпа. Халăхăмăр хушшинчи ниме евĕр ыр йăла, тĕрлĕ уяв-праçниксем, туй-çуй йăли-йĕркисем сĕм авалхи тапхăртан тивĕçлипе упранса, йăхран йăха тăсăлса ĕçчен, харсăр пур чуна çыхать туслă кăшăла.

Çав кăшăлăн никĕсне, тăванлăхăн паллине, йăх пуçĕнчен пуçласа çичĕ сыпăк таранччен ăру тымар вуллине компьютерсăр-мĕнсĕрех пирĕн мăн асаттесем пĕлсе тăнă пит лайăх. Мĕншĕн тесен пурнăçра, çавăн пекех хурлăхра пĕр-пĕрне чăн пулăшма, ал тăсса тĕрек пама пултарать пĕр кăк-йăхри шанчăклă тус-йыш кăна.

Малалла

Пĕр суккăр хĕр Лакрей вăрманĕнче

Хăй çырнă сăввине каларĕ.

Хайлавĕ пулчĕ ун хĕвел çинчен,

Ăна пур кăмалтан мухтарĕ.

Кайран ăнкартăм:

Вăл ăна курман

Синкерлĕхне кура пĕрре те.

Ачаранпах сĕм суккăр пулнăран

Хĕвел пирки пĕлмест ĕретлĕн.

Итлекенсем хĕре те мухтаса,

Те хĕрхенсе часах ал çупрĕç.

Сăн-пичĕ лешĕн илчĕ туртăнса,

Унтан чаршав хыçне вăл тухрĕ.

Пĕлмерĕм эпĕ савăç кăмăлне,

Мĕн-ма кӳреннине пĕлмерĕм.

Чухлатăп çеç çакна:

Хăй шăпине,

Çын сисмен чух, вăл пит шеллерĕ...

Каяаççĕ-ха, те чăн ку, те суя:

Суккăр çынсен пит пысăк сисĕм.

Çутта кашнийĕ чунĕпе туять,

Аллисемпе тытать пек çиçĕм.

Маттур çак сăвăç,

Чун ĕмĕчĕпе

Кирек ăçта çитмерĕ тӳсĕм.

Утать сĕм тĕттĕмре вăл Данко пек,

Юлташĕсемшĕн хĕр — ертӳçĕ.

Тымар хыççăн тымар ярать —

Çĕр-аннепе пĕрлешет.

Турат çумне турат хушать —

Аслатирен вăй илет.

Çамрăк тирек,

Яштак тирек

Çур килнишĕн хĕпĕртет.

Ăш çил хыççăн сив çил килет —

Пурпĕр пурнăç чĕрĕлет.

Çумăр хыççăн шăрăх çитет —

Тӳпе çаплах илĕртет.

Ташлать тирек,

Юрлать тирек,

Сар хĕвелшĕн хĕпĕртет:

— Пĕвĕм çӳле,

Тымар — шала,

Пурнăç тытма вăй пултăр,

Çынсем килсен,

Ларса канма

Канлĕ сулхăн сарăлтăр!

Кил умĕнчи лаштра йăмра

Пуçне сулларĕ тухăçа,

Ял хушшинчи ват куками

Пил пачĕ ĕмĕр манайми.

Çут сывлăмпа ура йĕпенчĕ,

Килтен тухсан хĕвел хĕрелчĕ.

Шур хурăнсемччĕ айлăмра —

Тухаяс çук çав манăçа.

Шур пир пек выргрĕ çул йĕрри —

Асра юлан чăваш тĕрри.

Шур хурăнсен сăнне манмарăм,

Чăваш хĕрне асран ямарăм.

Ак çӳлĕ-çӳлĕ сăрт умра,

Ват хурама шăлать пуçа.

Ун куштăрханă ват алли

Ачашлăх пулчĕ ман валли.

Тен, çавăнпа кăштах хурлантăм,

Чĕр куççуле тытса тăмарăм.

Сăртран çеç антăм, çырмара

Çиçет, çиет тăр шыв куçа.

Тăван çăлкуçăм чĕр шывне

Ĕçсе вăй илтĕм аттенне.

Çав вăй инçе çулта сыхларĕ,

Киле килме чуна упрарĕ.

Çурçĕрпеле çумăр ташлать

Ман кантăкра.

Çурçĕрпеле çĕр çил чупать

Çак урамра.

Çамрăк тирек çамки шăнать

Каç варринче.

Такам пуçне чиксе чĕтрет

Ун айĕнче.

— Эй, çын!

Итле!

Çутă çунать! Эс куçсăр-им!

Алăк уçах:

Кил калаçма!.. Чĕлхесĕр-им?

Кун каçипе йĕпленĕ чĕрене

Куллу

Сиплет.