Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Аля ялти ĕне ферминче ĕçлет. Шкул пĕтернĕ хыççăн ниçта та каймарĕ вăл. Пысăк çемьери иккĕмĕш ача. Асли, пиччĕшĕ, шкул пĕтернĕ хыççăнах хулана тухса кайнă. Альăн ирĕксĕрех амăшне пулăшма юлмалла пулчĕ. Амăшĕ ахаль те фермăра ырми-канми ĕçлет. Киле апат çиме килсе каять те... каллех фермăна. Аля мĕн пĕчĕкренех амăшне килти ĕçсене тума пулăшнă, фермăна та кайнă. Халĕ те амăшне шеллерĕ: тăван ялтах ĕçлеме юлчĕ.

Ытарма çук илемлĕ Пушкăрт тăрăхĕ. Альăсен ялĕ лапам вырăнта сарăлса выртать. Юнашарах çутă кӳлĕ. Вăрман. Авкаланса Шур Атăл шывĕ юхать. Çаран умĕнче — çӳллĕ ту. Çак ту патне ача-пăча çĕр çырли пуçтарма çӳрет. Çырли вара лаптăкĕ-лаптăкĕпе сарăлса выртать. Пĕчĕк куркапа кайнине астумасть Аля, кашнинчех витри-витрипе татса килнĕ.

Ачалăх кунĕсем... Епле хăвăрт иртеççĕ иккен вĕсем. Аля та çемьере çитĕннĕ çын шутланать. Пысăк çемьере ашшĕ-амăшĕн пĕр шухăш — ӳссе пĕве кĕнĕ ывăл-хĕрне тивĕçлĕ çемье çавăрма пулăшасси. Ун пек чухне аслă хĕрĕ качча часах каяймасан, ыттисене те чăрмантарма пултарнă. Альăн амăшĕ те мăкăртатма пуçларĕ: качча кайса вырнаçман хĕрĕн усси çук, имĕш.

Малалла

Кам-ши, кам пахчара

Сас кăларчĕ ара?

Сăмахссм шăрçалать.

Ку вăл лăпкă çăка,

Çĕнĕ вăрлăх акать —

Чăвашла калаçать.

Хулара шăй та çуй —

«Еткерпе» акатуй,

«Канаш» ятлă хаçат,

Шупашкар хулине

Кумнă май Кулине

Чăвашла калаçать.

Çӳпĕ-çап хăш чухне

Мăкатать чĕлхене,

Илтĕнет çăт та çат...

Çутă çăлтăр сиссе,

Аякран куç хĕссе,

Чăвашла калаçать.

Чĕмпĕрти хурăнташ,

Çывăх тус е юлташ,

Пĕр сăмахлă пулар:

Трамвайра тĕл пулсан:

Савăнса, янратса

Чăвашла калаçар.

Каяр-и кăмпана, ман савнă мăшăр,

Тепре çĕтсе çӳрер-и чăтлăхра.

Тупсаттăмăр унта сап-сарă мăйăр —

Хунавĕ халĕ хамăр пахчара.

Хитре иккен Карай, Тусай вăрманĕ,

Пилешĕ те, паланĕ те пылак!

Эй, хамăр та кăшт шухăрах пулман-и —

Юрать-ха çул кăтартрĕ пĕр чакак.

Авăссемпе ача пек калаçар-и,

Йăваланар-и курăк хушшинче!

Пире курса чипер çерçи пасарĕ

Татах шавлатăр хурăн тăрринче.

Тен, йывăçсем унта паян та йăвă,

Пире кĕтет-тĕр ватăлман чакак.

Хĕпĕртесе каллех, тен, çырăп сăвă.

Пилеш çырли, тен, халĕ те пылак.

Каяр-и кăмпана, ман савнă мăшăр,

Çĕтсе çӳрер-и хамăр чăтлăхра!

Хутаçĕпех, тен, тупăпăр сар мăйăр —

Вун çичĕ шĕшкĕ ӳстĕр пахчара.

Хĕреслĕ çул юппи кĕрлевлĕ.

Хĕп-хĕрлĕ çутă — çынсене

Хĕссе хурассăн пĕвеленĕ:

Çурхи шыв пек, йыш ӳсĕнет.

Çурхи шывра куçран пытанмĕ

Мăн пĕрене е вĕт çӳп-çап...

Çак ушкăнра кашни пĕр тан-мĕн,

Курмастăп уйрăмлăх та чап.

...Сĕм суккăр çумрине, тен, сисĕç?

Шак-шак! шаккать вăл туйипе.

Сасартăк çутă пулчĕ симĕс —

Пĕве тапраннăн туйăнчĕ.

Юлать сар куçлăхлă этем çеç

Чĕлхесĕр евĕр шаккаса,

Çынсем унран иртсе пĕтеççĕ —

Кам пулăшма илет аса?

Пĕри, темскер манса хăварнăн,

Вăрт çаврăнчĕ те каялла

Пырса кĕç çавăтрĕ тăванлăн

Çав ют çынна — мухтан, хула!

Никам та хăлхине чикмерĕ

Чĕре таппи пекех сасса.

Пĕр çын анчах — илтсе — чиперрĕн

Ăна илейрĕ уйăрса.

«Урам» хутне те кĕрекенĕ

Илтет пулех чун-чĕрипе.

Тăм савăтпа телей çĕкленĕн

Каçаççĕ иккĕн ерипе.

Ылмашрĕ çутă, хăлĕ — сарă,

Мĕлтлетрĕ вăл та — сӳнесле...

Машинăсем ӳле пуçларĕç,

Сиксе ларас чĕрчунсемле...

Туяннă-мĕн стена сехечĕ

«Ача укçи» илсен анне.

Кунне-çĕрне пĕлми ĕçлетчĕ

Васкатнăн вăхăта манне.

Хăй самаях сулмак пуканлă,

Тăват упа — çамки çинче.

...Халь ак, мăнтарăн, тупнă канлĕх —

Шап-шур каланккă хыçĕнче.

Çинçе вăчăринчен çаклатнă

Анне тем пысăкăш çăра.

Ăна вăл пулăшсах йăпатнăн

Хистенĕ ĕçлеме вăрах.

Ачалăха илмен-ши тетĕп

Унпа асамлăн питĕрсе?

Унта часах пырса кĕретĕп

Асилӳпе уçма пĕлсе:

Каллех шкула ирех васкатăп,

Çулла çӳретĕп кĕтӳре,

Темскер шыратăп та тупатăп,

Вĕçес кклет çӳл тӳпере...

Ак тамаша, такам юсанăн

Пуçларĕ шаккама сехет.

...Çук çав, ăш-чик вăркать те манăн

Чĕремçĕм хытăрах сикет...

Пĕррехинче эпĕ пасара кайма шутларăм. Унта вăрман витĕр каймалла. Утса пынă чухне темĕнле чултан такăнтăм. Чул çине çапла çырса хунă:

«Сылтăмалла кайсан юлташна ырă ĕç туса савăнтарăн.

Сулахаялла кайсан тусна çухатан.

Тӳрĕ кайсан илемлĕ тетте тупатăн».

Манăн, паллах, юлташăма ырă ĕç туса савăнтарас килетчĕ, анчах эпĕ тетте тупас шутпа тӳрĕ çулпа кайрăм.

Утса пынă чухне манăн алă çине йывăç çинчен темскер ӳкрĕ. Мулкач иккен. Хитрескер, çăмламасскер.

— Эсĕ мĕн ятлă? — ыйтрĕ вăл манран.

— Наташа.

— Атя, иксĕмĕр туслашар.

— Туслашар эппин.

Эпĕ мулкача киле илсе кайрăм, ăна ăшă пӳлĕм уйăрса патăм.

Вăл халĕ те ман патра пурăнать.

Çулçăсем

Чăштăр-чăштăр пăшăлтатрĕç,

Вăштăр-вăштăр çил вăркать.

Çăлтăрсем

Каччă куçенче çуталчĕç —

Хĕрен пуçĕ çаврăнать.

Кăкшăмра

Туй сăри ăнса алхасрĕ,

Пăчăр-пăчăр çĕкленет.

Урамра

Яш каччă купăс тăсрĕ —

Метр çурă сиктерет.

Пăянам

Ывăнмасăр çимĕç лартрĕ,

Кăштăр-кăштăр чупкалать.

Пăятам

Ĕнсине йĕрсем хăварчĕ,

Кăтăр-кăтăр хыçкалать.

Йĕкĕреш,

Тĕнчене сăнаççĕ иккĕн

Лăстăр-лăстăр сăпкара.

Шĕкĕрех,

Пурăнатпăр улттăн-çиччĕн

Шăкăл-шăкăл кил-йышра.

— Пĕр сăмах калам-ха, — терĕ

Çамрăк йĕкĕт ир çинче.

— Эп сана кĕтетĕп, юрĕ,

Шурă хурăн патĕнче.

Хĕр качча ачашшăн савнă,

Ун телейĕ çывхарать.

Чĕрере тытса упранă

Юрату кăварланать.

Сарă кăтрине салатрĕ —

Сарă кайăк пытанать.

Шурă кĕпине якатрĕ —

Шурă акăш вăтанать.

Кăлăхах куçне илмесĕр

Хир сăнарĕ сукмака.

Ун чĕри, аманнă евĕр,

Тăпăртатрĕ ухмахла.

Тарăхса килне утасчĕ —

Хурăн ытамран ямасть.

Куççульпе йĕрсе ярасчĕ —

Чунĕ ултава шанмасть.

Кĕтнĕ çын хиртен сасартăк

Хашкаса чупса çитет.

— Тин анчах, каçар тархасшăн,

Трактора сӳнтертем, — тет.

Ним чĕнмесĕр ыталарĕ

Сарă хĕр мăйран ăна,

Тутисем çеç пăшăлтатрĕç:

«Юрататăп эп сана...»

Йывăç тавраш ялта сахал-и?

Анчах та маншăн чи пахи —

Асатте пек кăтра сухаллă

Йăмран хумханчăк сăмаххи.

Чĕр хулă лартнă-мĕн аслашшĕ

Ман асатте çуралнă кун.

Ыр ĕçĕпе асра юласшăн

Куллен вăрканă ăшĕ ун.

Ыт ахальтен хĕрмен-тĕр юнĕ:

Епле хунавлă халь йăмра!

Çӳлте вĕçет ват çыннăн чунĕ:

Десантçă, летчик — пĕр йăхра.

Колхозçă, тухтăр та, салтак та

Çунат саратпăр пур ĕçре.

Йыш хушăнать — йăмра лартатпăр

Пепке-шевле выляс çĕре.

Ахаль-и паттăрсен аслашшĕ

Медаль çакса уявсенче,

Эпир лаштра Йăмра таврашĕ

Тесе вĕçет кĕрекинче.

Эпир — йăмралăх! Ял савмалăх

Ӳсетпĕр хӳхĕм те парка!

Тайма пуçах кăтра сухаллă

Асаттене — чĕр палăка.

Шыв юхнă, юхнă, çыр тапраннă —

Халь çĕр йăва çав çурăкра.

Çĕн вучахра кăвар шăраннăн

Вĕркеççĕ çунатсем умра.

Шуркучĕсем нумайланаççĕ

Çыранĕсем ишĕлнĕрен.

Чĕкеçĕсем сахалланаççĕ

Лупас тăрри тимĕрлĕрен.

Çавал хĕрри Упи этемĕн

Те савăнас, те хурланас:

Шывра çăрттан ишмест ку темĕн,

Упи те тарнă. Мĕн курас?

Выртать пин кукăр улăх урлă,

Юхать çырма анаталла.

Ларса каять сисчӳллĕ кулă,

Чăваш юлать — ун юлмалла.