Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Манăн асамçă пулса аннене çамрăклатас килсе кайрĕ. Мĕнле çамрăклатас-ши? Ларатăп çапла шутласа. Хам та сисмен, каç пулса ларнă. Пăх та кур, пĕлĕт çинче пĕр çăлтăр та çук. Ăçта тарса çухалнă-ши?

Эп ăна-кăна шутласа тăнă хушăра ман пата çăлтăрсем хушшинчен çутă уйăх анчĕ та манпа калаçма пуçларĕ. Малтанах хăраса кайрăм.

— Ан хăра, — тет вăл мана. — Çăлтăрсем хуралнă, вĕсене тасатма пулăш-ха.

Килĕшрĕм. Вăл мана хăй çине лартрĕ те, пĕлĕт çине вĕçсе кайрăмăр.

Çитсенех ĕçе пуçăнтăмăр. Чылай тăрмашни сая каймарĕ — çăлтăрсем çутатма тытăнчĕç. Уйăх та кулса ячĕ, мана тав сăмахĕ каларĕ. Вăл мана хăйĕн пĕр чулне катса пачĕ. Тепĕр чулпа пĕрле (вăл Хура тинĕс тĕпĕнче выртать тет) иккĕшĕ темĕнле асамлăх та тума пултараççĕ иккен.

Уйăх мана Хура тинĕс çине антарчĕ, эпĕ тӳрех тинĕсе кĕрсе ӳкрĕм. Пĕр чăрмавсăрах ишме тытăнтăм. Шывĕ асамлă-мĕн, çавăнпа унти сывлăш та çĕр çинчи пекех.

Унччен те пулмарĕ — ман умра пĕчĕк лаша тăрать. Вăл мана хăйĕн амăшĕ тинĕс çурăкĕсенче хĕсĕнсе ларни, унтан тухайманни çинчен пĕлтерчĕ, пулăшу ыйтрĕ. Эпĕ, паллах, килĕшрĕм, ун амăшне туртса кăлартăм. Пĕчĕк лаша тав сăмахĕ вырăнне мана тинĕс патши патне илсе кайрĕ.

Малалла

Кĕсменсĕр кимĕ юхрĕ

Каласа пĕтереймен сăмах пек,

Ĕненме пăрахнă этем пек,

Хăравçă кулă пек.

Нихçан каялла таврăнми,

Курăни-курăнми,

Никама пулăшма хăяйми

Кĕсменсĕр кимĕ юхрĕ.

Пурнăç пек шавлакан, пăтранан тинĕсре

Кĕсменсĕр кимĕ уссăр юхрĕ.

Залра юхать ăшпиллĕ çемĕ,

Лăпкать пăлханчăк чĕрене.

Иртнĕ кунсен черчен илемĕ

Чуна ачашлĕ ĕмĕрне.

Ытарайми янрать шкул вальсĕ,

Хĕрсем çӳреççĕ ушкăнпа.

Пĕрин, ав, тухнă çут куççулĕ,

Тепри кулать ăш кулăпа.

Кунсем-çулсем, ак, иртнĕçемĕн

Килеп татах инçе çултан.

Залра çаплах янрать çав çемĕ —

Ăна манаймăн нихăçан.

Çунакан вутпуçне çунтăр тенĕ çĕртенех

шыва пăрахрăм.

Чăшăлтатрĕ, чăшăлтатрĕ —

тĕтĕм кăларчĕ те шăпланчĕ.

Шыва майăн юхса кайрĕ аната.

Кĕтсе илнĕ çынна савас тенĕ çĕртенех

манса кайрăм.

Айăпларĕ, айăпларĕ —

алне сулчĕ те лăплăнчĕ.

Ним пулман пек утса кайрĕ малалла.

...............................................

Каçсерен

çав тĕтĕм шăрши куçа кĕрет,

Çĕрсерен

савайман çын кулли тĕлленет.

Шартламаччĕ, сивĕччĕ.

Кайма тухаттăм.

Каялла килме ĕмĕтленсе,

Паллă хăвараттăм.

Шартламаччĕ, сивĕччĕ.

Çула çавах тупаттăм.

Шартламаччĕ, сивĕччĕ.

Пыма тухаттăм.

Анне патне çитес тесе

Чуна параттăм.

Шартламаччĕ, сивĕччĕ,

Çавах пырса кураттăм.

Вăхăт иртрĕ, вăхăт иртрĕ,

Çав паллăсем ăçта-ши?

Пырас пулсан, тухас пулсан,

Çула тупса пулĕ-ши?

Вăхăт иртрĕ, вăхăт иртрĕ,

Анне кĕтни ăçта-ши?

Çитес пулсан, кĕрес пулсан,

«Хĕрĕм» текен пулĕ-ши?

Çурхи кун ăшшипе юр та ирĕлсе пĕтрĕ, симĕс курăк шăтма пуçларĕ. Эпĕ пахчана тухрăм. Çамрăк улмуççи айĕнче çеçпĕл чечекне курсан савăнсах кайрăм. Пирĕн пахчара хальччен çеçпĕлсем çитĕнмен-çке, ăçтан тупăннă-ши вĕсем? Унччен те пулмарĕ — питĕ çепĕç сасă илтĕнчĕ. Çеçпĕл мана чĕнет иккен.

— Пулăш-ха мана, тархасшăн. Эпĕ питĕ вăйсăр, кунсерен типсе пыратăп. Вăй илсе çĕнĕрен чĕрĕлме мана сиплев шывĕ кирлĕ, — куççульне тăкать пĕчĕкскер.

Эпĕ нумай шухăшласа тăмарăм — тӳрех çывăхри вăрмана çул тытрăм. Унта çĕр çулхи ăслă карчăк пурăнать тенине илтнĕччĕ, тен, вăл мана сиплев шывĕ тупма пулăшĕ?

Пӳртне шыраса тупрăм, кĕтĕм. Анчах кинемей килте çук иккен. Тем, хамăн та ăш типрĕ. Кăмака çумĕнче çакăнса тăракан витрери шыва кăшт сыпрăм çеç — шăши пулса тăтăм. Ай, тур-тур, мĕн тăвас-ха? Кун пек мана анне те паллаймĕ. Мĕнле çĕнĕрен хĕрача пулса тăрас?

Кинемей килне таврăнсан мана вăрçа пуçларĕ. Эпĕ ăна хамăн нуша çинчен каласа патăм, пулăшу ыйтрăм.

— Акă сана йĕп, вăл сана кирлĕ пулĕ. Эсĕ уçланкă варринчи пысăк юман патне кай. Ун çинче ăслă ула курак пурăнать. Вăл сана пулăшасса шанатăп, — терĕ кинемей. Эпĕ ăна тав турăм та тӳрех вăл кăтартнă çулпа чупрăм.

Малалла

Ĕшеннĕ лашасем кичеммĕн тĕлĕреççĕ.

Таçта улать, ав, кашкăр антăхса.

Ват йывăçсем шав ахлатса илеççĕ,

Юлашки çул илемлĕхе туйса.

Тиха чупать. Çăп-çăмăллăн, хавассăн.

Темрен аван çав амăш хӳттинче.

Сикет, сикет... Курăк ăшне чăмассăн

Кĕлеткипе. Сенкер инçет — ун умĕнче.

Ниме вăл ăнланмасть. Вăл çамрăк, вăйлă,

Тĕнче те уншăн çеç пек туйăнать.

Туртман тихан туртийĕ çуккă — паллă.

Вăл хăйпе хăй хавасланса чупать.

Ĕшеннĕ лашасем кичеммĕн тĕлĕреççĕ,

Шарт сикнĕ пек илеççĕ чĕтренсе.

Сĕнксе тăраççĕ те — пуçне ухаççĕ,

Асаплă шăпипе пуль килĕшсе.

...Чарас тесе вара аса илмеççĕ

Шуй тихана çаксем вăхăтлăха.

Кайран хăех ăнланĕ-ха, тен, теççĕ,

Туртса курсан тем йывăрăш лава.

Çиллĕ çумăр,

Çиллĕ çумăр чалăшшăн çапать.

Тем калас пек,

Тем калас пек вĕçĕмсĕр çăвать.

Алтăр илсе,

Алтăр илсе тухас пуль.

Çумăр шывне,

Çумăр шывне пухас пуль.

Çав алтăра,

Çад алтăра çут çĕрĕ ярас.

Витĕр пăхса,

Витĕр пăхса, сан сăнна курас.

Çиллĕ çумăр,

Çиллĕ çумăр чалăшшăн çăвать.

Тем калас пек,

Тем калас пек алтăра çапать.

Асаилӳ тĕнчине эпĕ килтĕм,

Ыйтмасăр, вăрттăн, шăплăх пек.

Шурă юр пек шурă

Кăпăш юрă шурĕ...

Тĕнчене хупларĕ санăн яту пек.

Асаилӳ тĕнчине эпĕ килтĕм,

Ыйтмасăр, вăрттăн, сывлăш пек.

Кăлтăр-кăлтăр кулă,

Тен, пытаннă пулĕ...

Ку енче сана эп курас çук-ши тек?

Асилӳ тĕнчине эпĕ килтĕм.

Ыйтмасăр, вăрттăн, тунсăх пек.

Сарă çулçă çурĕ,

Çутă уйăх шурĕ...

Шурă тунсăх витĕр сан çулна йĕрлеп.

Эп ун чух вунçиччĕреччĕ,

Эс те шăп вунçиччĕре.

Хурăн çулçине ӳкерчĕ —

Хускалмарĕ те чĕре.

Çĕр çырли те ир пиçетчĕ,

Тутлăрахчĕ панулми.

Куçсенче шевле çиçетчĕ,

Кăмăл-туйăм туп-тулли.

Те пиçет халь çĕр çырлийĕ,

Мĕн тути улма тути?!

Тăкăнать те сар çулçийĕ —

Илтĕнет савни утти.

Иртнине иртни теместĕп —

Вырнаçать пĕр пурнăçа.

Тĕл пулсан — сăмах чĕнместĕп —

Кăтартмастăп курнăçа.