Электронлă вулавăш

 

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

 

Пĕр çурхи кун, эп астăватăп,

Киле килетĕп вăрçăран.

Ывăннипе аран утатăп,

Çунса тухать вĕри суран.

 

Ял çывхарсан пур пек хал-хăтăм

Ăшра ман хĕрнĕччĕ кăна —

Тăп чарăнса сасартăк тăтăм,

Эп куртăм, куртăм эп çакна:

 

Ана çинче — çур шывĕ хăмăр,

Юртан тасалнă тин тăпра.

Тем чавалать пĕр çамрăк хăвăрт,

Алли те, пичĕ те хура.

 

Сулкаланать пĕччен шурутăн,

Асăрхамасть мана пачах.

Ыйтатăп: — Шăллăм, мĕн шыратăн?

— Крахмал пухатăп, — тет ача.

 

Пĕр çĕрулми сирсе кăларчĕ,

Хирте вăл выртнă хĕл каçа.

Каймасть çусан та пылчăк карчĕ,

Йĕпетрĕ пĕчĕк хутаçа.

 

Хура шыв юхрĕ сумккинчен.

Мана курнать вăл чĕрĕ юнăн,

Кĕнекисем выртаççĕ унăн

Урок кĕтсе сукмак çинче...

 

...Вутра çуралнă çутă ирĕк

Вутра çунмарĕ. Кур паян:

Кашлать тăван колхоз уй-хирĕ,

Кашлать пучахĕ йывăртан.

 

Юхса килет ăш çил ачашĕ

Ĕçре çĕкленнĕ юрăпа.

Малалла

Сарă сĕтел тавра хĕрсем лараççĕ. Спалюк аппа шăтăкла çыхать, Нинукпа Уках тĕрĕ тĕрлеççĕ. Вĕсемпе юнашарах кукамай. Вăл манăн пĕчĕк йăмăка, ăшă утиялпа чĕркенĕ Надеждăна, чĕрçи çинче тытса ларать.

Халь кăна-ха радиопа «Айдар» спектакле итлерĕмĕр, пурте ун çинчен калаçаççĕ.

— Пинерпие питĕ хĕрхенес килет. Ирĕксĕр качча пачĕç те ăна, çын вырăнне хумаççĕ. Айдар йышши кулаксем çав териех усал пулнă-и вара, кукамай? — тесе ыйтрĕ Спалюк аппа.

Кукамай шăл тунине кăтартса кăмăллăн кулкаларĕ те:

— Эсир пĕлместĕр çав ăна, пĕлместĕр. Усал анчах-и?.. Эпĕ хам тӳссе курнă унашкал пурнăçа, — терĕ.

Хĕрсем пурте шăпланчĕç.

— Çамрăк чухне эпĕ ятлă хĕр пулнăччĕ, — терĕ кукамай. — Шăхасан пасарне кайма хăраттăм. Каччă терĕшсем утма памастчĕç мана унта, хыçранах кĕпĕрленсе çӳретчеç. Пасартанах вăрласа каяс текенсем те сахал марччĕ.

— Мĕнле вăрласа? Çынна та вăрласа кайнă-и?

Кукамай пирĕн çине пăхрĕ те каллех кăмăллăн лăхăлтатрĕ.

— Вăрлатчĕç çав, вăрлатчĕç. Лайăх хĕрсене арăмлăха вăрласа каятчĕç,— терĕ вăл. — Аран тара-тара хăтăлаттăм эпĕ те вĕсенчен, Çапах, тепле пулсан та, эпĕ хамăн упăшка пулассине чунăм килĕштернипех качча тухрăм. Пуян çĕртенччĕ вăл, хамăр ял ачиех-ха. Хамăр ялсем пулсан та, çын ăшĕ витĕр пăхса курăнмасть-çке, ăçтан пур енĕпе те пĕлсе çитерĕн.

Малалла

(И. С. пирки шухăшласа)

 

Юратăва куçпа курас килет, —

Этемлĕх тупнă пĕр аван меслет:

 

Туса — парне параççĕ кăмăлтан,

Чи вашават йăла ку авалтан.

 

Анчах эс савнă çын сана сутсан,

Вăл сан юратăвна вараласан —

 

Сăна эс: ун кашни япалиех,

Куçа курнан кашнн вак-тĕвекех

 

Йĕрĕнтерет сана хăй тĕсĕпе —

Киремете пăрахнă пăхăр пек!

 

1949—1955

Ир те каç сана сăнатăп,

Рита-рита-тай, —

эп сана телей сунатăп

нумайран нумай.

 

Ыттисем — калча пек...

Эсĕ — çамрăк вĕлтĕрен,

пĕр мана кăна тивмесĕр

айккипе çӳрен.

 

Эс пурришĕн, савнă йăмăк,

савăнатăп халь, —

нихăçан та эс ан йăмăх,

çăлтăр пек çутал.

 

Халь ӳсен-ха эс пĕр хушăн...

Халăх илемне

кăтартмалăх лайăх пулăн

пĕр-пĕр çуркунне.

 

Ман шутпа, илем те — ĕç вăл...

Тен, ĕмĕрлĕхе

йăмăксем халь ӳстереççĕ

ыр нарспилĕхе...

Ытла та Çеçпĕл пулнă харсăр.

Кĕрешес мар çĕннишĕн ун —

Хура тăшман кулли пулмасăр

Паян та вăл куратчĕ кун.

 

Каçар, — тесе ыйтас Хрисанăн

Пăшал çĕкленĕ кулакран, —

Пурнатчĕ халĕ те хавассăн.

Çĕршыв çеç пĕлмĕччĕ ятран.

 

Ху çăлтăрна шанни — пит лайăх.

Çапах та инкекрен хăра.

Епле пултарчĕ Николаев

Çĕн йĕр хывмашкăн уçлăхра?

 

Пултарчĕ çав, куçпа куратпăр.

Çапла тума хушать чĕре.

Чĕре хушсан — кам пулмĕ паттăр,

Кам кӳмĕ чап тăван çĕре?

 

Пĕр уншăн — Çеçпĕл пулнă харсăр.

Хрисан ӳксен те парăнман.

Инкек пулассине пăхмасăр,

Хăюллăн вĕçрĕ Андриян.

Чăваш студенчĕсене

 

I

Пĕлместĕн-и эс,

Чăваш:

Мĕншĕн çак кĕтес

Йăваш?

Мĕншĕн çакăнта

Мĕнпур

Этем тӳсейми

Хĕн-хур?

Ĕçлетĕр вĕт пит

Маттур.

Ĕçлетĕр ĕмĕр-

Ĕмĕр,

Çапах саплăк çеç

Йĕмĕр,

Çапах çăпата

Ура,

Пурнан пӳртĕрсем

Хура,

Е ку хăвăра

Кура?

Чăваш ĕнсине

Хыçать,

Пăхать мал енне,

Хыçа.

Ытти те çаплах

Хресчен,

Такамшăн вăл та

Ĕçчен.

Мĕскер тăвăн-ха

Пĕччен?

Йĕрет, хурланать

Кĕсле,

Шырать урăхла

Меслет.

Анчах ун сасси

Çинçе,

Ялтан тухасси

Инçе,

Ларах кăмаку

Çинче.

Кавлет хĕвеле

Вăпăр,

Чӳке хатĕрле

Вăкăр.

Куçа тĕтĕрет

Кăмпа.

Сăра ĕçтерет

Чăмпа,

Кичем тĕк — вĕрет

Хăмпа.

 

II

Çулсем шăвăнаç

Пĕр май,

Лăпланчĕ шăпăр,

Сăрнай.

Шăппăн тĕлĕрен

Малалла

Инçетрен-инçетрен, тĕнче хĕррине талккишпе çутатса, шурăмпуç шуралса хăпарать.

Николай Верăна вăратрĕ.

— Верочка! Эсĕ кунта, пирĕн енче, хĕвел мĕнле тухнине курман вĕт?

— Çук, курман, — ыйхăран вăранса, васкаса тăрса ларчĕ Вера.

— Атя, эппин, кайăпăр. Эпĕ ачаранпа хĕвел тухнине курма юрататăп. Çамрăк чухне, выртмаран иртерех таврăнсан, юри хĕвел тухмасăр çывăрмастăм.

...Тул çутăлать. Тухăçа кĕрен çутă карса илчĕ. Çăлтăр куçĕсем пĕрин хыççăн тепри сӳнсе пыраççĕ, сайралнăçемĕн сайраланаççĕ.

Ялтан тухсан, Верăпа Николай татах та çăмăлраххăн ута пуçларĕç.

Йĕри-тавра тулă пусси хумхăнать. Пуç кăларнă шултра пучахлă çăра хăмăл лăпкă çилпе юрланă пек чăшăлтатать. Унта та кунта путене авăтни илтĕнет.

«Лявук курпунĕ» текен тĕмескерен иртсен, вĕсен умне татах та илĕртӳллĕ, çĕнĕ ӳкерчĕк тухса выртрĕ. Тулă пусси хĕррипе таçтан аякран, симĕс кĕççе сарнă пек, тӳрем те аслă улăх пуçланать. Улăх варрипе, çĕлен евĕр авкаланса, Энĕш шывĕ юхса выртать, Шыв хĕррипе — вĕтлĕх вăрман; унтан лере — ĕмĕртенпе кашлакан хырлăх; тĕллĕн-тĕллĕн шур хăйăрлă вашмăк сăртсем курăнаççĕ.

Малалла

Тата тепĕр тантăш туй пухĕ, авланĕ,

Сар çулçă пек çаврăнĕç сар кĕпесем.

Тен, пирĕн ятпа лартĕç авăн автанĕ,

Вăлтса йĕтес туртĕç ырхан аннесем.

 

Пире аса илĕç, хурланĕç, йăпанĕç,

Çапах хăйсем шутлĕç вăлтма пĕр-пĕрне.

Çапах пире сунĕç хаваслă пулма çеç:

Телейлĕ шутлаççĕ ун пек çынсене...

 

Пăхсассăн куçсем тăртанса ыратмалăх

Шур юр тĕнчене сарлака сариччен —

Тăрать кĕркунне халь. Управлăх, сăпайлăх,

Йĕркелĕх тени сисĕнет пур енчен.

 

Пурне те ик алă, çемçе те тирпейлĕ

Алсем ачашлас пек — кашни япалах

Курнать илĕртӳллĕ, тӳлек те илемлĕ:

Тӳрри — йăрăсрах пек, таси — тăрăрах.

 

Пур вак-тĕвеке те, турпас татăкне те

Тытса ăшăтас килет алă çинче.

Темле, килти пек туйăнаççĕ чулсем те —

Тӳлек хĕртĕнеççĕ шоссе хĕрринче.

 

Кĕрен сукмакпа пынă чух эс каç кӳлĕм

Тăпах чарăнан та — умри шур теттех

Инçе пулнă пек — курăнать илĕртӳллĕн,

Таçти инçетри шур кермен евĕрлех...

 

Малалла

В. Волгина асăнса

 

Эпир те — яш... Пиртен яшши те

яланлăха çĕре кĕрсен

мĕн калăн, сăввăм? Йывăр питĕ,

янраççĕ шăппăн йĕркесем.

 

Ик куç çути халь те асрах-ха,

ĕнер çеç сӳннĕ куç çути...

Асрах упранĕ ун сăмахĕ —

вуншар кун-çул вĕçне çити.

 

Каллех эп шухăшлăп, поэзи,

пĕр сан пирки халь ирсерен:

сан кунусем — пиртен килеççĕ,

çук, эсĕ уйрăм мар пиртен.

 

Чуна часрах çитĕнтересчĕ

çĕршыв ĕçне умра курса.

Сан хăватна та ӳстересчĕ

сехетсерен вăя парса.

 

Поэзи сывлăшĕн сипечĕ

ялан упрантăр çĕр çинче, —

куллен çак шухăшпа ĕçлесчĕ

тăван çĕрте, тăван енче.

 

Кăшни хаваслăрах сывлатăр,

тасан упранччăр кăмăлсем.

...Çын ĕмĕрне вăрăмлатма та

пулăшайсанччĕ сăввăмсем.

Тин ăшă ыйхăран вăратнă

ача пек, лăпкă çутă пек,

ун чух эс ман пата тухсаттăн,

иртсеттĕн алăк умĕпе.

 

Аса илетĕп: йĕркешерĕн

ялтăракан хунарсене,

веранда кантăкĕ сенкеррĕн

ӳкернĕ уйăхăн çулне.

 

Тен, яшлăхна аса илсессĕн

çакна астумăн та питех?

Çап-çамрăкскер, упрантăн эсĕ

ман асăмра, тен, туллирех?