Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Манăн кӳршĕсем пĕр-пĕрне хĕнесе пĕтернĕ тенине илтсен шалт! йăванса кайрăм. Йăванса кайрăм тени тĕрĕсех мар пулĕ ĕнтĕ. Урамра илтнĕ вырăнта мар, киле çитсен, диван çине. Вăт пурнăç! Никама та ан шан иккен, çирĕм çул пĕрле пурăннă упăшкуна та. Ара ман кӳршĕсем, Петюкпа Нинук шăп та лăп çирĕм çул хушши пĕрле пурăнаççĕ мар-и! Ывăлĕ те çитĕнсе çитсе Шупашкара вĕренме кайрĕ, хĕрĕ те пĕве çитсе пырать, аслă класра вĕренет. Ун пек хыпар хăлхана кĕрсен инкекри çынна шеллес те хӳтĕлес килет. Çапах та, тăван тесе çын патне тӳрех шаплаттарса кĕрсе каяймастăн вĕт-ха. Эпĕ те çаплах, пĕр-ик кун иртсен тин вĕсем патне телефонпа шăнкăравларăм. Хĕрĕ Лена: «Атте те, анне те килте çук!» — тесе хуравларĕ. Тата тепĕр кунран Петюкĕ муш ĕçре пулĕ тесе (вăл талăкпа ĕçлет) чăтаймарăм, вĕçтерсе çитрĕм. Килĕнчехчĕ Нинук. Иксĕмĕр те диван çине лартăмăр.

— Эпĕ хыпар пĕлесшĕн çунса мар, мĕнпе те пулин пулăшма çук-и, — тесе çеç килтĕм, — терĕм çакскер.

— Тĕрĕс, Санькка, çапăçрăмăр. Кĕрмешрĕмĕр темелле-и? Çирĕм çул пурăнса та кун пеккине курманччĕ. Хуть тӳнсе кай, хуть ларса итле. Калам-ха, эппин. Каçа хирĕç ĕçрен таврăнтăмăр та тытăнтăмăр килти ĕçсемпе аппаланма. Вăл — тулта, эпĕ пӳртре ĕçлетпĕр. Яшка пĕçеретĕп. Чашăк-тирĕк çăватăп. Петюк пӳрте выльăхсем валли ăшă шыв илме кĕчĕ. Урайне шыв тăкăнмасăр пулмасть çав вăхăтра. Каллĕ-маллĕ кĕрсе тухса çăматти те пăрланса кайнă пулмалла. Тăман тухасси пăхса та курăнмастчĕ темелле. Темле майпа ал айне йĕтĕр çакланчĕ те... ăна та çуса хурас терĕм. Чустаран çуса тасатрăм та, шкапа хурас тесе аллăма çĕклерĕм. Çав вăхăтра Петюк пырса кĕчĕ те... йĕтĕр мана çамкаран шап! тутарчĕ. Юн вĕресе кайрĕ. Петюк ăна-кăна ăнкарса иличчен эпĕ ăна аллинчеи çав йĕтĕрпех шаплаттартăм та. Упăшкам вăкăр пекех урса кайрĕ. Эпĕ халат вĕççĕнех урамалла вирхĕнтĕм. Петюк — ман хыççăн! Халь те урамра çынсем çук, намăс вĕт-ха. Самаях тĕттĕмленнĕ те. Хирĕçре Сарсухаловпа унăн ывăлĕ хăйсен гаражĕ умĕнче тем аппаланаççĕ. Унталла вирхĕнетĕп. Петюк мана хăваласа çитрĕ те... тапрĕ. Эпĕ те мĕкĕрсе ятăм. Хытах тивмерĕ пулин те, юр çине тăсăлса ӳкрĕм. Тăна çухатнă пек пулса выртатăп. Петюк ман пата пырса та пăхмарĕ. Килелле вĕçтерчĕ. Те хăранипе, те физика саккунĕнчи пек, «резонанс» пулса кайрĕ-и? Сарсухаловпа ывăлĕ мана йăтса тăратрĕç. Киле леçсе, диван çинех вырттарса хăварчĕç. Пӳртре телефон «шăранса» кайсах шăнкăртатать. Лена Марье аппа патне шăнкăравлать иккен. Пулăшма килме тархаслать. Марье аппа çийĕнчех чупса çитрĕ (аякра пурăнмасть те). «Ара, пĕр çирĕм минут каялла çеç кăвакарчăнсем пек манпа сăмах пупле-пупле калаçрăр вĕт. Мĕн пулчĕ тата?» — терĕ пăлханса. Петюк та ман çине алăк урлă кармашсах пăхать. Эпĕ урăм-сурăм ахлататăп. Виçĕ çĕртен аяк пĕрчисем хуçăлнă, тесе суятăп. Петюк: «Мĕн пулчĕ сана, Нинук? Манăн ура шуса кайрĕ. Ӳкес мар тесе, хам мĕн хăтланнине ăнланса илеймесĕрех, сан аллунти йĕтĕртен ярса илтĕм. Алă йывăрăшĕпе йĕтĕр сан çамку çинелле тайăлса перĕнчĕ. Эсĕ çавăншăнах ман алла çапса хуçас терĕн-им?» Ара кам шухăшланă-ха капла пулса тухасса! Хăв тунă йăнăша никамăн та йышăнас килмест вĕт-ха. «Неччу шăна çыртнă пек ыраттарнăшăн урам тăрăх хăваласа çӳреме!» — терĕм парăнмасăр. «И-и, инкекĕ-айăпĕ нихăшăрăн та çук иккен, килĕштерĕр-ха», — тесе Марье аппа килнелле тухса шăвăнчĕ. Каçпа çапла шутласа выртатăп: «Петюк мана икĕ хутчен хур турĕ. Ан тив, пĕри ăнсăртран тейĕпĕр. Эпĕ ăна пĕр хутчен çеç кӳрентернĕ. Шучĕ — 2:1, вăл çĕнтернĕ курăнать. Çакă каллех ман чуна кăшлать вĕт-ха!» Ирхине Петюк алăка уçрĕ те: «Нинук, кофе ĕçсе пар-ха, аяк пĕрчисем, тен, каялла сыпăнĕç», — тет. Ара, кутран кăшт тапнипе аяк пĕрчисем мĕнле майпа хуçăлма пултарĕç-ха? Петюк та ухмах мар вĕт. Манпа килĕштересшĕн пулса чуптуса илесшĕн пулчĕ. Эпĕ ăна çав вăхăтра питĕнчен пӳрнепе чĕрсе пилĕк йĕр хăвартăм (çапла пек туйăнчĕ ĕнтĕ). Шута 2:2 тăвас килчĕ. Ах, Санькка, тата виçĕ кунтан хамăн çуралнă кун çитет вĕт-ха. Унччен Петя пичĕ çинчи йĕрсем пĕтчĕр кăна...

Малалла

Воркутари виçĕ пӳлĕмлĕ хваттере Шупашкарти пĕр пӳлĕмпе те ылмаштарма килĕшетĕп...

(Юпа çумĕнчи пĕлтерӳрен)

Пĕлместĕп эпĕ: çав хатерлĕ

Çĕр ăшăнман çĕре çити

Мĕскер сана илсе çитернĕ —

Кунта çитмест-и кун çути?

Анчах çакна аван чухлатăп:

Йăх-несĕлсен вил тăприсем

Сана чĕнеççĕ: «Ан чуллантăр

Чĕрӳ унта — килсем, килсем...»

Тата çакна аван туятăп:

Чăваш чĕлхи, тăван чĕлхӳ —

Çак çĕр çинчи тăван пуянлăх:

Ăна, юр-манăçлăх, ан хӳ.

Çĕн çул каçĕ маншăн пур-и, çук-и —

Савăнăç-кулянăç сивĕнмест,

Ылмашуллă çур çĕрте сехет куккукĕ

Авăтсан та — улшăну сĕнмест.

Çулсерен çулла утта тухатăп,

Сулăнса çулатăп çарана.

Çавăн хыççăн хумлă ĕшнере туятăп

Чунăма çӳренĕн çарранах.

Çулнă курăк чикнипе пĕрех-çке

Ыратать, темскер кăшлать шалта.

...Улăх чиперехчĕ, тулăх çеçкереччĕ —

Халь выртать çĕрте, типет йăлтах.

Кăн-кăвак-çке хĕл каçĕ,

Тĕлĕрет тăван тавралăх.

Йăмрасем тĕнсе лараççĕ,

Çывăрать иккен йăмралăх.

Каç чаршавĕ карса хунă,

Ял пĕр авăклăх канать.

Çăлтăрсем вăййа-ши тухнă,

Ушкăн-ушкăн пухăнать.

Шурă юр çути хĕмленчĕ

Кĕмĕл уйăх çуннипе.

Чăн, эреш пулса тĕрленчĕ

Çăлтăрсен пин çутипе.

Тӳперен анса ларман-ши

Çакă кĕмĕл хĕлхемсем?

Пурнăçран-ши, юмахран-ши

Ярса панă пӳлĕхсем.

Юр çути епле шап-шурă,

Мĕнешкел хитре, ĕлккен.

Сăпка уйăх шăппăн шурĕ

Ырă-ырă тĕлĕке.

Кăлтăр-кăлтăр сас паратчĕ

Йывăç лаçри армак арман.

Сар тулла кăтăрт! кататчĕ,

Çавăрнă майăн аран.

Ун хуçи Сандра аппаччĕ,

Кӳршĕри сăпайлă ватă.

Килене ыр сăмахпаччĕ, —

Калаçатчĕ тараватлă.

Хапăлччĕ кас çыннине

Хăй патне çул хывнине.

Çаврăнатчĕ ал арманĕ,

Сассине камах-ха манĕ?

Сас памасть халь çав арман,

Çынсене, тен, кирлĕ мар?

Хуçи канлĕн тĕлĕрет,

Асăма час-час кĕрет.

Хĕрарăмшăн ĕмĕрне те ĕç пĕтмест, теççĕ. Ку кунсенче тăтăшах çумăр çукаларĕ. Шăматкун кунĕпе пӳрт-çурт тасатса, кĕпе-йĕм çуса, мунча кĕрсе иртсе кайрĕ.

Вырсарникун пахча çумлăп-и тесе тăраттăм, татах пĕлĕт «шăтрĕ», çумăрĕ çăвать те çăвать. Канам-ха пĕрре «Санта-Барбарăри» майрасем пек тесе диван çине майлашăнса выртрăм кăна, çак самантра телефон шăнкăртатса кайрĕ. Ачасем хĕрсе кайса «Дендипе» вылянă пирки телефонри сасса аран уйăрса илтĕм. Малтанах йывăррăн сывлани илтĕнчĕ, унтан: «Санькка, ку сан кӳршӳ пулчĕ-ха, Рая. Ви-илетĕп, тархасшăн пирĕн пата çит», — тени илтĕнчĕ.

«Васкавлă пулăшу» чĕнтĕн-и хуть?» — теме çеç ĕлкĕртĕм. Рая: «Чĕнтĕм. Пурĕпĕр çит!» — тесен телефон пик-пик! тума пуçларĕ.

Рая, ман кӳршĕ хĕрарăмĕ, ман пекех çемьеллĕ, ача-пăчаллă. Васкаса халат кĕсйине таблеткăсем тултарма пуçларăм. Аспирин, анальгин, димедрол... биндпа йод чиксе Райăсем патне чупса çитрĕм. Крыльцаран хăпарса çенĕке кĕтĕм. Çуллахи верандăри кравать çинче Рая выртнине куртăм. Килĕнче тата шăп, «шăна вĕçни» илтĕнет, никам та çук. «Тӳр килнĕ вĕт çак вăхăтра аптрама», — тесе Рая патне ыткăнтăм.

Малалла

Çĕртме уйăх пĕтмĕшĕнче

Ытла та капăр-çке тĕнче.

Мăн Атăл хумханмасть пачах,

Нихçанхинчен вăл лăпкăрах.

Урам — ем-ешĕл кĕнеке,

Çăка çеçки вулать пике.

Сĕнтĕрвăрри хутлăхĕнче

Нихçанхинчен хитре тĕнче.

Сĕнтĕрвăрри

мĕскер вăрлать?

Сĕнтĕрвăрри-мĕн шыв вăрлать.

Ман вăрă куçăм

мĕн вăрлать?

Ман вăрă куç илем вăрлать.

Пĕтнĕ тейĕн пархатарĕ,

Киленсе унта-кунта —

Пĕлĕт çĕрĕпе таптарĕ

Ăшă чунлă кăвайта.

Вăл çапла ташланă хыççăн

Типĕ çип те çук çумра.

Кашкăр пек улать çил выççăн,

Хăвалать-ши çумăра?

Тăрăшсах вĕретĕп — пĕтĕм

Кăвайта сывлаттарам.

Кăмрăк хуп-хура. Шур тĕтĕм

Çĕкленмест, кĕтни харам.

Хĕрлĕ юнлă пĕр кăвар та

Курăнмасть кĕл ăшĕнче.

Вилĕ пек ăна хăвартăм

Шухăшăн çăви çинче.

Чим, чула сирсе пăхатăп —

Йăл кулса илет хĕлхем:

— Пурнăç пуринчен паха та...

Чун тени, чăтма пĕлсем...

Вăрмантан инçетре,

кĕл купи хушшинче

Пĕр-пĕчченçĕ ларатчĕ ват йывăç.

Час-часах канăçне çухатса каçсенче

Туйăнатчĕ сывланăн вăл йывăр.

Çил-тăманлă çĕрле хăлаçланчĕ пĕрре,

Хатĕрленнĕ пекехчĕ вĕçмешкĕн.

Тен, юманлăх çумне кĕрес тетчĕ çĕре? —

Шел, кунтах кĕрĕслетрĕ çак мĕскĕн.

Пач кĕтмен самантра хăвăлта хăраса

Тин вăраннăн çĕкленчĕ мăн кайăк.

Ахлатса та йĕрсе, тăвăла тарăхса

Сĕм вăрман еннелле вĕçсе кайрĕ...

Унтанпа кайăксем — йывăçсен чунĕсем —

Çуйхашса вĕçнĕнех туйăнасшăн...

...Тен, хаяр этемкке чĕринче те вĕсем

Хĕрхенӳлĕх йăви çавăрасшăн?

Хĕллехи каникулта

Пухăнна эпир шкулта.

Симĕс чăрăш питĕ капăр.

Хĕл Мучи çинчен юрлатпăр,

Ырăскер ачасене

Кашнинех парать парне.