Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

— Хура çырла пиçнĕ, пасарта сутаççĕ, — ырă хыпар илсе пычĕç ман пата кӳршĕ хĕрарăмĕсем. — Эпир те кайса çаврăнар-и, Татьяна Николаевна?

— Юрĕ. Кайса килер, — килĕшрĕм эпĕ.

— Ман ыран канмалла, кунĕ хитре, — хăй çула тухма хатĕррине пĕлтерме васкарĕ Клавье те.

Тепĕр кун ирех пуçтарăнса тухрăмăр. Çын нумаях мар. Хĕвел тухса сарăлнă, тӳпе янкăр таса.

— Ĕнер çирĕм тăхăр градус вĕри пулчĕ, паян, тен, вăтăр урлă та каçас тейĕ-ши, — сăмах пуçларĕ Клавье.

— Вăрманта шăрăх ытлах аптратакан марччĕ-ха.

— Кăнтăр тĕлĕнче аслатиллĕ çумăр пулать терĕ-ха радио, — каласа

хучĕ Люся.

— Тем çумăрĕ пултăр? Кунĕ пыл пек, — тавлашма пăхрĕ Клавье Люся сăмахне пӳлсе.

Кассăра билет илтĕмĕр, пăт-пат сăмах перкелесе тăратпăр. Пирĕн ума пĕр аллăсене çитнĕ патвар арçын пырса тăчĕ. Çирĕп кĕлетке-çурăмлă, вăй питти. Сăнĕпе илемлĕ, пĕр куçĕ çеç кăшт айăплă, хĕсĕкрех.

— Хĕрсем, мана та хăвăрпа вăрмана илсе каймăр-ши? Эпир пĕлтĕр çеç куçса килнĕ Шупашкара, Атăл леш енчи вăрмана пĕрре те кайса курман эп, — ыйтрĕ арçын сывлăх суннă хыççăн, унтан ман çине пăхса:

Малалла

Анне сарриллĕ сар чечек

Ям çулĕ хĕрринче.

Чăваш хĕрарăмĕ пекех

Чипер çурхи тĕнче.

Хушпу тенкиллĕ шыв хыçра

Чăнкăртатса юлать.

Чипер хуккук çăкалăхра

Çӳрес куна шутлать.

Арçын куçĕ пекех элле

Пыл хурчĕсем вĕл-вĕл.

Хĕрарăм кĕпилле вĕлле

Чĕлл-чĕлл, чĕлл-чĕлл, чĕлл-чĕлл.

Чупас çулсем инçе-инçе —

Юртать, юртать юпах.

Тенкĕ сасси çинçе-çинçе —

Вĕçленесси çуках.

Тăван килте пур япала та чĕрĕ

Ачалăх ĕмĕрех юлсан чунра.

Пĕр талăкрах юмахрилле ĕрчерĕ

Тем тĕрлĕ тĕлĕнтермĕш ман умра:

Турат куçсем шăтарасла пăхаççĕ

Сĕрсе тасатнă сарă маччаран.

Улмуççисен писевĕ пит паха-çке,

Кĕрет чи тутлă шăршă пахчаран.

Аттен картишĕнчи ут урапи те

Машинăран хитре çак кунхине.

Çу çитнине пăхмасăрах ман питĕ

Ларса курас килет çуни çине.

Лашасăр-мĕнсĕрех вĕсем хастаррăн

Илсе çӳрессĕн туйăнать самай.

Ача чухне шуç чуманпа, мăнтарăн,

Лартса кайма пулсаччĕ кукамай.

Аннен çут шăллă йывăр ал арманĕ

Тĕк евĕр çăмăлланнă, тамаша.

Ăна вăйпа тахçан эп çавăрман-и?

Тĕкĕнсенех халь ухăнать ташша.

Вутта хыпать шур кăмака çăварĕ,

Хăй чĕлхипе ухват та калаçать.

Хытах çилленнĕ пек вучах кăварĕ

Пĕр хĕрелсе, кăвакарсах каять.

Аппа тума пĕлетчĕ хӳхĕм тĕрĕ,

Упраннă ал шăллийĕ лайăхах.

Унти сар кайăк каснă-лартнă чĕрĕ,

Вĕçсе тухассăн туйăнать часах.

Малалла

«Ăша пусарнă, ăшăтнă сăмах

Тин ăшаланă аш-пăшран та тутлă», —

Тени килет пĕр вĕçĕм асăма,

Эп усала унпа сирес хĕм шутлă:

Çут тĕнчере чи çивĕчскер, чĕлхем,

Вĕçтертĕр шурă картаран Илем.

Çак ăслă-ăсла сăмахсем — расна,

Чуна тивсе, асра тытма хистеççĕ:

Пуçна çухат та — ан çухат чысна,

Пуçран хакли — Тăван çĕршыв вăл теççĕ.

Вăл парĕ пĕтĕм пурнăçа Илем.

Анне парни — ик пĕчĕк ĕнчĕ, кур,

Вырнаçаять-çке пысăк çут тĕнчемĕр.

Кашта тулли шал-шур чăхсем те пур —

Çапах мĕнпе мухтанмалла-ши ĕмĕр?

Хивре шăпи шăнтнисене чĕрем

Хĕври хĕвел пек ăшăтни — Илем.

Çак тĕнчере мĕскер çемçе тесен,

Тӳрех хитре хурав илтетĕн: «Алă».

Суха пуçпа та вăл хытмастъ иккен,

Хĕç-пăшалпа — чул пек, чун сӳ тумалăх

Ăна ыр ĕç, этемлĕх, пиллесем,

Çапла çураттăр ĕмĕрех Илем.

Алса ăшне чикетĕп ал шăнсан,

Чĕре кӳтсен тăван патне каятăп.

Тăшман йăпăлтатсах усал сунсан,

Тăванăм, тавлашсах эс ыр тăватăн.

Малалла

Сар хĕвел хавас куллиллĕ

Тăван ен — кĕтрет çути.

Атте килĕ, анне пилĕ

Ĕмĕр-ĕмĕр пыл тути.

Акă ман тăван кĕтесĕм:

Пăла шывĕ, пирĕн ял…

Чун-чĕремшĕн ылтăн эсĕ,

Умăнта пуçа таям.

Чи çемçе сăмах шырарăм,

Сăввăмра савса ырларăм,

Тăвансемшĕн хаклă кил

Йыхăрса чĕнет пек: — Кил!

Ачисемшĕн тунсăхланă

Ытарми атте-анне.

Пичĕ-куçĕ кушăрханă

Тинкерсе çулсем енне.

Тăван ялăм, тăван килĕм,

Эсĕ маншăн — чун ăшши.

Вăранап та илĕм-тилĕм

Çывăхрах пек ял хушши.

Икĕ тăлăх хĕрача вăрманта ӳссе çитĕннĕ. Лизăпа Валя сакăр çула çитнĕ. Вĕсене вăрманти чĕрчунсем тупнă, шелленĕ, пĕрле пухăнса канашласа пулăшма шутланă, кашкăр-кашамана хăваласа янă. Упа-утаман хĕрачана пылпа хăналама шантарнă, пакша —мăйăрпа, куян — кишĕрпе — кашниех мĕнпе те пулин пулăшнă. Хĕл кунĕсенче ăшă вырăн тупса панă.

Пĕррехинче ачасем кăмпа пухма тухаççĕ те пĕр сухаллă пĕчĕк старике кураççĕ.

— Сывлăх сунатпăр!

— Салам Лиза! Салам Валя! Ăçталла çул тытатăр?

Хĕрачасем тĕлĕнсех каяççĕ. Ăçтан вĕсен ячĕсене пĕлет-ха ку мучи?

— Эпĕ пурне те пĕлетĕп. Эсир ăçта пурăннине те, сирĕн аçу-аннӳ ăçта пурăннине те, — тĕлĕнтерме пăрахмасть мучи.

— Веçех пĕлеймерĕр çав. Пирĕн аттепе анне çук, вĕсем вилнĕ.

— Кам каларĕ? Вĕсем чĕрĕ. Эпĕ вĕсем ăçта пурăннине те пĕлетĕп.

Хĕрачасем савăнсах кайрĕç: ниушлĕ вĕсен ашшĕ-амăшĕ чĕрех? Ăçта пурăнаççĕ-ши вĕсем, енчен те чĕрех пулсан?

Шурă сухал вĕсене картта тыттарать, ăна тĕрĕс вулама пĕлсен хĕрачасем ашшĕ-амăш килĕ тĕлне çитсе тухма пултарĕç.

Лизăпа Зина çийĕнчех картта йăтса çула пуçтарăнчĕç. Вĕсене хирĕç темиçе лаша килет. Лиза Вальăна:

Малалла

Ырă çынпа тĕл пулсан —

Ырă тупăн.

Унпа пĕрле калаçсан

Шанчăк çутăн.

Усал çынна тĕл пулсан —

Хурлăх тупăн.

Чунна кĕрĕ вăл кулса

Çывăх тусăн.

Усал çепĕç те чее,

Юс пек сапăр.

Мĕн ун вăрттăн чĕринче,

Шел, курмастпăр.

Чечек евĕр вăл хитре,

Ырă чунлă.

Савăк кулă сăн-питре,

Чĕри чуллă.

Такăнтарĕ ерипен,

Шăппăн-лăпкăн.

Илĕртет çав тилпĕрен,

Куççуль тăкăн.

Пĕлейместпĕр çав темме,

Хăшĕ ырă.

Тем çитмест шав этеме

Курать шырлăх.

Усалли утпа çӳрет,

Ку — каларăш.

Усала чăн, кам кӳрет, —

Кала, тантăш.

Кашни хусканăву пĕр ылтăн —

Манран пуян этем те çук.

Ах, ывăлăмçăм, ывăл, ывал,

Пин çуллăх вăй кĕрет аçун.

Вĕçсĕрлĕхри тусан пĕрчи те

Ан лартăрччĕ лĕпкӳ çине,

Хăвла пĕр тантăш çил ачи те

Вĕçсе ан кĕтĕрччĕ хĕвне —

Сана салтак пекех сыхлатăп,

Çĕрле те улшăнмасть хурал.

Аннӳ кăшт ытларах пăхсан та

Тупатăп кĕвĕçмешкĕн хал.

Эс пур та — эп ача пек сывă.

Тетте тесех сана тытам.

Ах, ывăлăмçăм, ывăл, ывăл,

Ман ывăл, ылтăн чăмăрккам.

Пĕччен ларать хура курак

Çаралнă хурăн тăрринче.

Çук, хура мар вăл, шап-шурах

Йĕпе юпа пĕтмĕшĕнче.

Хăюллăрах е хурлăрах —

Мĕн-ма кайман-ши кăнтăра?

Ак килĕ те раштав, хурах,

Мĕскер-ши юлĕ çав чунра?

Тен, пăр татки? Тен, çуркунне

Çĕкленĕ çеçпĕл пек çунса?

Çапах та унăн шăпине

Курас марччех курнăçланса.

Шур курака тĕлĕнтерме çуратнă,

Хури кăна чĕп кăларма çуралнă.

Çинçе пилĕк, çӳллĕ кăкăр,

Айнерех «З» саспалли —

Авăк-авăк, йăкăр-йăкăр...

Хура юбка ун валли.

Хура кофта — йăштăр-йăштăр.

Йăрăс пӳ, яштак ура.

Юррăмçăм епле-ха йăштăр:

Чи хитре хĕр умăмра!

Тӳрĕскерĕн, çамрăкскерĕн

Куçĕсем — кăвак шăрçа.

Хӳхĕмскерĕн, çырăскерĕн

Тутисем — тулли ырçа!

Йăпăр-йăпăр, йăпăр-йăпăр... —

Ĕмĕтĕм илем çинче.

Йăкăр-йăкăр, йăштăр-йăштăр

Хура юбка — шур тĕнче...