Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Салам, Стихванăм!

Сан çырăвна çак уйăхăн 18-мĕшĕнче, шăпах хам çуралнă кун, илсе çав тери хĕпĕртерĕм. Паллах, эп çуралнă кун эс пĕрер черкке ман сывлăхшăн ĕçмесĕр юлмастăнччĕ. Шавах çапла пулнă, халĕ вара, ху пулмасан та, çырăвна илни юнашар калаçнă пекех туйăнчĕ. Çав кун темиçе çыру илтĕм, çитменнине тата çырăвĕсем те, Иван хулине 14-мĕшĕнче çитнĕскерсем, ман патăма, ман аллăма çитме юриех 18-мĕш числана кĕтсе тăнă-мĕн. Илле Семенччăран та çав кунах илтĕм.

Сăмах майĕпе çавна та каласа хăварам, ман «Фашизм çине!» ятлă сăввăм çав тери начар. Виçе вырăнне кăларса пăрахса, ахаль те япăхскере, веç пăснă, иккĕмĕш вариантне, хам юсанине кĕртмен. Вăл пĕр кун хушшинче çырнă япала.

«Али Паттăрпа» (пĕр экз.) «Çиçĕм çиçет», «Йыхрав» илессе çав тери, «пĕтĕм ӳпке-пĕверĕмпе, пыршă-аршăмпа» кĕтсе юлатăп. «Алийĕ» мана пуçлăхсемпе калаçкалама кирлĕ. Пĕрре пурччĕ те, чăвашсем вуласа çĕтсе пĕтерчĕç. Кашни чăвашĕ пин хут ыйтрĕ ĕнтĕ, çавăншăн мĕн чухлĕ илтĕн, тесе. Хăть 50 пин те, çавах бухг(алтер) тата çавăн йышши службăри этемсем пĕççе шарт çапса тĕлĕнсе çех тăраççĕ, çавна кура «Фашизм çине!» хакне те пин тенкĕрен ирттертĕм пулас. Çитменне тата, вечерта вуласа пани хака тата ытларах хăпартрĕ. Залĕ пысăк. 3 000-4 000 студент вĕреннĕ-çке çак пир-авăр институтĕнче.

Малалла

Эрех ĕçсе вăл килчĕ,

Алла пĕр пирус илчĕ.

Ункă-ункă кăларса,

Арçын кайрĕ çывăрса.

Пирус ӳкрĕ урайне,

Хыпса илчĕ кавирне.

Йывăç пӳрт çуна пуçлать,

Инкек-синкек кăларать.

Халăхĕ çакна курать,

«01» шăнкăравлать.

Кил хуçишĕн кулянса,

Çынсем кайрĕç хумханса.

Килчĕ пушар машини,

Çулăм тин чакрĕ хайхи.

Пысăк инкек те пулчĕ,

Арçын çĕре те кĕчĕ.

Хăйĕн айăпĕпеле,

Пĕтерчĕ çын, пурнăçне.

Асăрхануллă пулмасан

Тухать пушар

ăнсăртран.

* шĕвнĕ — шĕвелнĕ

Пĕлтĕр те мар, кăçал мар. —

Пĕр-пĕр ялта, пĕр ялта

Виçĕм-тватăм çулсенче

Шĕвнĕ колхоз пулнă, тет.

Çавă шĕвнĕ колхозăн

Ĕçĕ-пуçĕ пĕрмаях

Тăскаланчăк, йĕркесĕр,

Сапаланчăк, киревсĕр

Ялан пулса пынă, тет.

Вăл колхозăн членĕсем

Чылайăшĕ-нумайĕш

Ытарма çук, лайăх çын

Чип-чиперех пулнă та,

Анчах колхоз ĕçсене

Йĕркелесе ярасшăн

Пĕр сăмах та чĕнмен, тет.

Çур çăвар та уçман, тет.

Васкамасăр-тумасăр

Ака-суха тунă, тет;

Тырă-пулă акнă, тет;

Пулса çитсен вырнă, тет.

Çапас чухне çапнă, тет,

Хăйне майăн, сулмакпа.

Ака-суха тунă чух

Уйра шырлăх юлнине,

Ула-чăла акнине

Сӳре-сӳре пынă чух

Муклашкасем капланса,

Купаланса выртнине

Куçлă-пуçлă юлташсем,

Курса тăнă пулин те,

Ытла питех шарламан.

— Çынна мĕн те мана мĕн!

Ăна-кăна тиркесе

Пускилсене, ял-йыша

Çиллентерес марччĕ-ха.

Апла-капла пулсассăн,

Малалла

Çапла сăвăсем çырма вĕренес кăмăл пур-çке та-ха ман мухтава тухас шутпа:

Кантра явсан, вĕçле;

Çакă сăвва йĕрле...

Перо манăн хурăç;

Пулă тытать пулăç…

Мĕншĕн эсĕ салху? —

Усăннă-çке хăлху...

Çиме тутлă пăтă;

Манăн хырăм тутă...

Ăçта каян, Ваççа,

Кукша пуçна хыçса...

Шĕшлĕ пулать тимĕр;

Çакă сăвă — нимĕр...

Ăшшăн пăхрĕ хĕвел;

Эпĕ çырни — кĕсел….

Ним тума та нимĕр çок;

Куçне хывма çăвĕ çок...

Сăмах-юмах пупле;

Эпĕр лартнă ӳпле…

Тиллит-тиллит Микулай!

Ăçта чупан эс, малай?..

Варли çӳçĕ çырă;

Çыруç кăмăль ырă...

Мулкач тытать «Капкăн»;

Ытла йӳçĕ вупкăн...

Суха тимри тупта;

Манăн сăвва мухта…

Акă этем Тăхти, —

Хывăннă-çке нăхти...

Ĕлĕк пулнă киремет;

Халĕ эпĕ шеремет...

Малалла

Уйăх тулать, катăлать,

Манашкаллă этеме

Вăхăт виçи çав пулать.

Кивĕ уйăх иртсессĕн

Çĕнĕ уйăх тăвать те

Каллех килет кив уйăх.

Ик эрнерен татах çав

Уйăх тулать, çĕнĕлет.

Манăн кун-çул апла мар:

Кивелсессĕн — çĕнелмест,

Иртнĕ кун-çул таврăнмасть.

Эй-яй-яй-яй, мĕн тăвас?

Пĕрре эпĕ чирлесе

Ватă енне кайнă та

Çамрăкланас кăмăлăм

Кăкăр тулли пулин те,

Тепле ĕнтĕ çамрăклăх

Таврăнĕ-ши тепĕр хут?

Хĕвел тухать, кун килет —

Çамрăксене савăнăç.

Хĕвел анать, кун иртет —

Ваттисене хуйхă пуль.

Салам! Çав «салам» тенĕ сăмаха пиншер çул хушши мĕльюншар тĕрлĕ çăвар чăмлать. (Паллах, çав шутра шăршлă çăварсем те нумай!), вăл сăмах сысна витинчи ыраш улăмĕ пек çемçелнĕ, анчах та эп вăл сăмаха саншăн тутлă шăршă кĕрекен утă вырăнне хурса калам! Мĕншĕн тесен ман телейлĕ çамрăклăхăм Самарта иртнĕ, вăл кунсене текех курас çук ĕнтĕ эпĕ, вăл вăхăтри ман юлташсенчен, çывăххисенчен пĕри, эсĕ пулнă. Вăхăтра çыру çырманшăн çав тери çиленнĕччĕ те, анчах эсĕ Серпухова янă çырăвна, вăл пĕр уйăх çӳренĕ хыççăн, ĕнер Хаджи¹ леçсе пачĕ те, хытă кăмăлăм çаврăнсах кайрĕ. Çырас терĕм вара, карточкă та ярас терĕм. Ан тив, кăштах çавăркаласа, хыпашлакаласа пăхтар, терĕм хăйĕн йăлине. Эсĕ çĕнĕ кĕнеке хатĕрлени мана хĕпĕртеттерет кăна. Мĕншĕн тесен «Вилĕме çĕнтерекене» пĕтереймерĕм эпĕ (кунта пĕтерме памаççĕ), урăх çырасси çинчен халлĕхе шутлама та çук-ха. Шипцов Палюк² та çырма ĕмĕтленетчĕ, анчах ун шухăшĕсем ахале çеç юлчĕç, Малоярославец патĕнче пирĕн училищĕрен пит лайăх юлташсем çухалчĕç. «ЧК³»-ри Семенов та йĕрсĕр çухалнă-ха, анчах вăл вилнине курман. Ытти юлташсене (Шупашкартан пынисене) эсĕ пĕлместĕн пулас, çавăнпа çырмастăп та халлĕхе.

Малалла

(Чăваш наци конгресне халалласа)

Авалтан савать тăван çĕршывăм

Пархатарлă Атăл аттене.

Сахал мар вăл курнă вутпа çулăм,

Çичĕ ют килсе алхаснине, —

Чăвашсем ятне яманнине.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Малалла утар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Тăхăр тăвăл витĕр тухнă халăх

Ирĕке юратнă яланах.

Чăваш мулĕ — туслăхпа тăванлăх,

Ылтăн-кĕмĕлрен те хаклăрах —

Пурнăç пилĕ пирĕн çапларах.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Чыслăха упрар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Чан çапса вăратрĕ çĕнĕ юхăм,

Шанчăк пур-ха, паттăрлăх пĕтмен.

Çирĕп пултăр утăм хыççăн утăм,

Тĕркелен, мухтавлă Чăваш Ен,

Ыр ĕçпе тĕнче шайне çĕклен.

Улăп евĕр харсăр çĕкленсе

Телее туптар-и пĕрлешсе.

Çĕрпе Хĕвел, пире вăй пар,

Çĕнĕ куна Нар пек сăн пар.

Кĕсменсĕр кимĕ евĕр

Ишетĕп пурнăçра.

Ăçта илсе çитерĕ

Çак ахăр самана.

Эп хамшăн хăрамастăп,

Эп курнă пурăнса.

Ачам çинчен шутлатăп

Шăпишĕн хăраса.

Пире хĕссе çитерчĕ

Еткерлĕх чухăнни.

Мĕскер ăна пĕтерчĕ,

Ăçта эп вăй хуни?

Ытла вылять-çке шанăç,

Таканари шыв пек.

Ăçта эс, чунри канăç,

Ăçта ăшри тӳлек?

Шăвать халь пурнăç тикĕс,

Ун пур-ши тилхепи?

Мĕн-ма-ши кăштах тикĕс

Кусмасть ун урапи?

Кĕсменсĕр кимĕ евĕр

Ишетĕп пурнăçра.

Ăçта илсе çитерĕ

Çак ахăр самана.

Нимĕн шарламарĕç ăçта вĕçнине,

Пĕлĕтрен пăрахрĕç ют çĕршыв çине.

Юлташпа çӳрерĕм вут-хĕм сирпĕтсе,

Ирĕк парас терĕм Афган халăхне.

Çамрăклах эп куртăм вăрçă мĕнлине,

Сахал мар çухатрăм çывăх туссене,

Ют çĕрте çӳрерĕм паттăр шутĕнче,

Темшĕн пĕлеймерĕм мĕншĕн вăрçнине.

Юлчĕ юнлă Афганистан,

Те ылханса, те макăрса.

Афганистан — суя тăшман,

Унта кайма анне хушман.

Афганистан — чĕре çунни,

Яш-кĕрĕме суранлатни.

Тархасшăн, ан васкăр мана сивлеме:

Кайман унта эпĕ хам ирĕкпеле.

Тархасшăн, ан калăр эп яман тесе,

Тархасшăн, тархасшăн, тархасшăн!

Ĕлĕк пирĕн яшăсем

Ир тăнă та вăрмана

Çĕмĕрт çиме çӳренĕ;

Çĕмĕрт çисе ӳснĕрен

Хура пулнă яш-кĕрĕм.

Вĕсем ĕлĕк çавăнпа

Ялта мăшăр тупайман.

Халĕ колхоз ачисем,

Ир тăрсассăн, усрава

Çырла çиме каяççĕ.

Çырла çисе ӳснĕрен

Çырă колхоз каччисем.

Ĕлĕк çак ял хĕрĕсем

Ир тăнă та — сертене,

Серте шывпе пит çунă,

Çанпа кăвак пулайнă,

Кăвак сăнлă пулнăран

Яла качча каяйман.

Халĕ колхоз хĕрĕсем

Ир тăраç те — çырлана,

Çырла шывпе пит çăваç,

Çанпа хитре пулаççĕ -

Ялтан юта каймаççĕ.