Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Пахча çимĕç тухăçлăхĕ çулсеренех хăйĕн хуçине савăнтарать. Ара унăн тухăçĕ вуçех хăй тăрăшнинчен килет-çке. Çĕрулми калчисем симĕс авăрсемпе тата шурă е кĕрен чечексемпе савăнтарнă кунсенчен ку чухне колорадо нăррисем кил хуçине тăватă уран упалентерме пуçларĕç. Хăмла çырли пек çакăнса тăракан эсрелсене пĕр вырăнта пуçтарса пĕтернĕ хушăра каялла çаврăнса пăхатăн та, «тинĕс матросĕсем» пеккисем тăрăхлашса, хăрах куçĕсемпе хĕсĕккĕн пăхса шăл йĕрсе лараççĕ. Çапла терткеленсе çĕрулмие çăлса хăварнă хыççăн та асапĕ пĕтмест-ха. Авăрсем тĕсне çухатсан пулса çитнĕ çимĕçе «ик ураллă кайăксем» куç хываççĕ.

Вĕсенчен сыхланас тесе пĕрреччен, канмалли кун, çĕр каçмаллах кайса выртрăм йăрансем хушшине. Ларса ывăнса çитсен çемçерех вырăна пуçа хутăм пăртак тĕлĕрсе илес тесе. Нумай вăхăт иртрĕ-и, сахал-и, сасартăк манăн çĕр лаптăкĕ тĕлне пĕр машина çитсе те чарăнчĕ. Вăтам çулхи арçынсем кĕреçисене йăтса эпĕ выртакан тĕле пычĕç те:

— Эсĕ кунта мĕн тăсăлса выртатăн? — терĕç.

Вĕсем виççĕн. Çакна кура чĕнме шиклентĕм. Аптранă енне:

— Хамăр çĕрулми лаптăкĕ çукран, хуçи курман чухне çур михĕ пек те пулин кăларса кайса тутанса пăхас терĕм, — суйрăм çакскер.

Малалла

(Хальхи тата ĕлĕкхи пурнаçпа çыхăннă такмаксем)

Кашни чăваш ялĕнче

Арçынсем куç умĕнче.

Сахал мар Миккалайсем,

Аташсем — пĕр ятлисем —

Çĕнĕ Йĕлмел ялĕнче.

Ентешсем-çке-ха эпир...

Кĕски, Мĕскĕн, Аванир,

Макар, Кашкăр тенисем —

Аташсем — Микулайсем.

Амус Микалайĕ кам?

Пĕлмесен — хамах калам:

Ялти паллă агроном,

Аллинче ун пур диплом.

Пур Тукасра Головин,

Ячĕ, паллах, Миккалай.

Çав ĕçчен чăваш ачин

Алли пит ăста, ай-ай!

Е Никифоров Куля,

Вăл та ĕçченне пула

Ырă ята тивĕçет.

— Пилорамщик эпĕ, — тет.

Тĕрĕсне калать. Маттур!

Çулпа ватă — вучĕ пур.

«Тава тивĕçлĕ» ята

Ялта илнĕ ик хăта,

Иккĕшĕ те Миккалай —

Акă мĕнле япала!

Пĕри — Чашкин, Агапчă

Тесе чĕнеç теприне.

Çапла пухсан аванччĕ

Тăван колхоэ туприне.

Марук Санин Миккалайĕ

Ку чух ĕçлет районта.

Налук пуçтарать сахал-и,

Укçа кĕртет бюджета.

Мĕскĕн-Мĕскĕн терĕмĕр,

Малалла

Йĕлмелĕнче сахал-им

Кăмака маçтăрĕсем?

Эп вĕсенчен начар-им?

Çапла мар-и, ентешсем?

Пултăкла эп кăмакаç,

Манпа никам танлашмасть.

Ялта пайтах тунă лаç,

Мансăр тĕтĕм те тухмасть.

Аван мăр-çке каймасан,

Тухса утатăп килтен.

Наччасрах туса парсан

Ыр сăмах, пехил илтен.

Мунча кăмаки тесен

Хапăл туса ĕçлетĕп.

Ĕçне-пуçне вĕçлесен

Аншарлине ĕçетĕп.

Кашни кун каçпа килте

Арăм «тăман тустарать».

Вăрçать: «Ялан ӳсĕр!» — тет,

Турчăкапа хăмсарать.

«Ĕçрен нихçан ан хăра,

Вăл хăратăр хăй санран», —

Куçса пырать чăвашра

Çак каларăш авалтан.

Ĕçне ĕç пекех тăвар,

Ханшалла сутăнар мар.

Аса ĕçсе ярар мар,

Ял-йышран култарар мар.

Карлав аври касмашкăн кайнă

Ухсай пиччемĕр яш чухне.

Вăл тĕрлĕ йывăçа куçланă,

Хăйман сулмашкăн пурттине.

Шелленĕ хурăна: илемлĕ!

Тумлам çиçет çулçи çинче.

Хурт-хăмăр çăкана иленнĕ,

Кăмпи пур ăвăс айĕнче...

Такам вучах чĕртсе çунтарнă,

Патак çак суйласа илет,

Карлав аври касмашкăн кайнă

Лара-тăра пĕлмен поэт.

Ку вăл — Ухсай. Паян эп куртăм,

Вулакан тусăм, ращара

Шур пилĕклĕ пĕр ушкăн хурăн

Çул урлă ӳкнĕ катара.

Тат милĕклĕх — кирли те пур-тăр, —

Кам илеме упрас чухне

Вăр-хурахла çĕкленĕ пуртă

Çап-çамрăк хурăнсем çине?

Выртаççĕ вуллисем шап-шурă,

Çурта пек, яштака, хитре...

Мĕн чухлĕ кăлăх пĕтнĕ хурăн,

Тӳрремĕн тивнĕ пек йĕтре.

Ирхине. Уяр çанталăк.

Кăвак пурçăн пек тӳпе.

Мухтанать мĕнпур тавралăх

Кĕрхи капăр тумĕпе.

Авăнса епле лараççĕ

Пахчари улмуççисем,

Улмисем вара калаççĕ:

— Астивсемччĕ, астивсем.

Ачапча — хаваслă халăх,

Кĕр çитнишĕн хĕпĕртет.

Пирĕншĕн çĕн çул, çулталăк

Пуçланать сентябрьте.

Савăнса, кула-кула

Çамрăк йыш утать шкула.

Пурăннă тет арăмĕпе упăшки. Вĕсен пĕр хĕрача пулнă. Килтисем питĕ арçын ача çуратасшăн çуннă. Акă пĕр кун упăшки сунара кайнă. Сунар ăнман — нимсĕрех таврăннă. Упăшки вăрмантан пĕр хутаç мăйăр татса килнĕ. Ăçтан тупнă-ши? Ара, вăрманта хĕлле нимле çимĕç те ӳсмест-çке. Упăшки вара хăйĕнпе пулса иртнĕ ĕç пирки çемйине каласа панă.

— Эпĕ пĕр мулкач тытнăччĕ. Киле таврăннă чух тахçанхи юлташа тĕл пултăм. Тус, калаçсан-калаçсан, хăйпе пулса иртнĕ хуйхă пирки каласа пачĕ. Юлташа шеллесе мулкача ăна патăм. Вăл питĕ хĕпĕртерĕ те мана пĕр хутаç мăйăр тыттарчĕ.

Çакна илтсен арăмĕ упăшкине вăрçма пуçларĕ. Килте нимĕн те çимелли çук-çке. Нимĕн те тăваймăн — килтисем мăйăр çиме ларнă. Сасартăк арăмĕ хырăмне темле вĕри сывлăш аннине туйса илнĕ. Мĕн пулчĕ-ши? Нивушлĕ мăйăр хĕрарăма пĕтĕленме пулăшрĕ? Нумай та вăхăт иртмен — арçын ача çуралнă. Çемье хытă хĕпĕртенĕ. Çак ача кунсерен мар, сехетсерен ӳснĕ. Çемье вара халĕ те телейлĕ пурăнать.

Кран айĕнче шыва кĕрен

Çăрттан пулла тытса тăратăп.

Çапкаланать юлашкинчен, —

Ăшалама çатма шыратăп.

Мĕскер туять алри çăрттан

Çак самантра? Тен, çутă кӳлĕ

Асне килет пуль?.. Ăнсăртран

Сĕрекене, тен, лекнĕ пулĕ?

Çавах çул çук-çке каялла,

Çатталаннин усси пулмарĕ.

Чăмăртаса илсен алла,

Салху куçпа мана сăнарĕ...

Иш, савăн эс юлашкинчен,

Кран шывĕ тутлă мар, вăл хлорлă.

Çăрттан, сана телей пӳрмен,

Мана вара ан пултăр çылăх¹.

Пĕррехите пирĕн ентеш — çар летчикĕ Михаил Филиппович Шуреков яла кивĕ çар самолетне турттарса килнĕччĕ.

Санра мĕнле кун-çулăн терчĕ?

Мĕскер антарчĕ тӳперен?

Мĕнле сăлтав илсе çитерчĕ

Чăваш ялне. Çуран çӳрен...

Тен, çунату сан халсăрланнă,

Тен мотору хавшанă-и?

Тен, çĕннисем хĕссе кăларнă?

Е тăкăсланнă капонир²?

Пĕрер çулталăк, тен, вĕçеттĕн,

Çитетчĕ вырăн пĕлĕтре?

Ялта эс ăнсăртран, пĕлетĕн,

Сан каймалла çитес çĕре.

Сана шеллетĕп... Мĕн тăвайăн?

Пĕлетĕп эп: паян-ыран

Мана та, санашкал, тăванăм,

Тĕртсе кăларĕç ангартан.

Сарă-хĕрлĕ пăнчă,

Сеп-сенкер тӳпе...

Пăнчă пысăкланчĕ,

Анчĕ майĕпе.

Чечек çыххи ӳкнĕн

Туйăнать пăхсан.

Епле чупса çитмĕн,

Курас килмĕ сан?

Сарă-хĕрлĕ вутăн

Çутă тĕсĕпе

Ярăнать мăнаçлăн

Ялăн çийĕпе.

Чечек çăмхаланнă

Ешĕл айлăмра.

Пĕлĕт çинчен аннă

Каччă ман умра.

Хăюсăррăн пытăм

Çав тете патне.

— Ку чечек-и? — ыйтрăм,

Пăхрăм яш питне.

Йĕкĕт çивĕч, чĕрĕ,

Куçлăхĕ çап-çут.

— Чечек мар ку, — терĕ,

Ячĕ — парашют.

Кайран хам та картрăм, —

Атте куриччен

Сĕтел çитти картăм,

Сикрĕм пӳрт çинчен.

Айван пулнă мар-и,

Ăнланасси çук.

Çук вĕт, уçăлмарĕ

Ун чух парашют.

...Çитрĕ çалтак терчĕ,

Сикрĕм нумай хут.

Хĕрлĕ чечек сарчĕ

Манăн парашют.

Тĕнче варринчи ман пĕчĕкçĕ ялăм,

Шăпам парнеленĕ кун-çулăм курки.

Кунта эп çуралнă та ӳснĕ, пур ятăм

Пĕлет-ха, паллать Аялкасăм кукри.

Атте-анне килĕ, атте-анне пилĕ

Ман чун-чĕремри çут тивлет.

Пурнан пурнăçа валли илĕп

Эп унăн имне чĕр сипет.

Тăван ялăмра хитререх ирĕсем те,

Чуна илĕртейнĕ чечен сар кунсем.

Ялсем çумĕнчи уйĕсем-хирĕсем те,

Епле вĕсем ырă, тăван вырăнсем.

Хуллен, шăпăл-шăпăл юхать Пăла шывĕ

Çич кукăр туса тăван ял хĕррипе…

Мĕнле ырлас мар-ха, çуралнă çĕр-шывăм?

Сăмахăм çитмест мухтама тӳррипе.

Ачалăх сăпки те, кулли те, вăййи те

Тухмасть асăмран, чĕремрен.

Чĕнет, йыхăрать пек çаплах тăв айккийĕ,

Утатăп вара çар уран çеремпе.

Тăри шăнкăравĕ çӳлте сас парсассăн

Хире ăнтăлатăп, хиртех манăн чун…

Уй-хирĕм, пĕлен-ши епле кичем сансăр,

Эп сансăр, пĕччен, вăйсăр-халсăр та чух.

…Ватти те, яшши те хирте кун кунлатчĕ,

Ĕç шавĕ тăратчĕ каç пуличченех.

Малалла